Қар барысы – Қазақстанның таулы аймақтарын мекендейтін сирек жыртқыштардың бірі. Ол еліміздің табиғи байлығының символына айналған. Соңғы жылдары бұл жануарды қорғау жұмыстарының нәтижесінде Қазақстандағы қар барысының саны артып келеді. 2026 жылғы 16 қазандағы мәлімет бойынша, елімізде шамамен 190 қар барысы бар. Бүгін - Халықаралық қар барысы күні, деп жазады Alash.kz
Қар барысы Қазақстанның Қызыл кітабына 1978 жылы енгізілген. Ол елімізде заңмен қорғалады және табиғаттағы сирек кездесетін жануарлардың қатарына жатады.
1990-жылдардың ортасында Қазақстанда шамамен 80–100 қар барысы қалған. 2024 жылы олардың саны 152–189 деп бағаланса, 2025 жылғы қыркүйекте шамамен 189-ға жеткені хабарланды. 2026 жылы көрсеткіш 190-ға жуықтады.
Қазақстанның қай жерлерінде мекендейді?
Қар барысы Алтай, Сауыр-Тарбағатай, Жетісу Алатауы және Тянь-Шань тауларында кездеседі. Ол көбіне теңіз деңгейінен 3 000–5 500 метр биіктіктегі таулы экожүйелерді мекендейді.
Қар барысының құйрығы 80–100 сантиметрге дейін жетуі мүмкін. Ол жартастарда қозғалғанда тепе-теңдігін сақтауға көмектеседі. Ал демалғанда қалың құйрығын денесіне орап, суықтан қорғанады.
Әлемде қанша қар барысы бар?
Халықаралық табиғат қорғау ұйымдарының деректеріне сәйкес, қар барысы Орталық және Оңтүстік Азиядағы 12 елдің аумағында таралған. Әлем бойынша оның саны жөніндегі бағалар әртүрлі: кейбір ұйымдар 4 000–6 500 аралығын көрсетсе, IUCN мысықтұқымдастарды зерттеу тобы келтірген жаңартылған бағалау 7 446–7 996 дарақты құрайды. Бұл айырмашылық есептеу әдістері мен зерттелген аумақтардың әртүрлілігіне байланысты.
|
Ел |
Қар барысының болжамды саны |
|---|---|
|
Қытай |
4 500 шамасында |
|
Моңғолия |
953 шамасында |
|
Үндістан |
718 шамасында |
|
Қырғызстан |
300–400 |
|
Непал |
301–400 |
|
Пәкістан |
250–420 |
|
Тәжікстан |
250–280 |
|
Қазақстан |
190-ға жуық |
Қазақстанда қар барысын қорғау қалай жүргізіліп жатыр?Қазақстанда қар барысының мекен ету ортасын сақтау үшін ерекше қорғалатын табиғи аумақтар желісі дамытылып келеді. 2025 жылғы қыркүйекте Экология және табиғи ресурстар вице-министрі Нұркен Шәрбиевтің мәліметінше, қар барысы мекендейтін негізгі аумақтарда 3,6 миллион гектарды қамтитын қорғалатын табиғи аумақтар құрылған. Сонымен қатар, жануарлардың қозғалысын бақылау үшін 11 қар барысына спутниктік қарғыбау тағылғаны хабарланған.
2026 жылғы қазанда Оңтүстік Алтайдағы қар барысына да спутниктік қарғыбау тағылды. Бұл ғалымдарға оның қозғалыс бағытын, мекен ету аумағын және тіршілігіне төнетін қауіптерді зерттеуге мүмкіндік береді.
Қар барысының санының артуы – табиғатты қорғау жұмыстарының маңызды нәтижесі. Дегенмен бұл сирек жыртқыштың ұзақ мерзімді сақталуы оның мекен ету ортасын қорғауға және ғылыми мониторингті жалғастыруға байланысты.
