Тірі болсам, қазаққа қызмет етпей қоймаймын!

Әлихан Бөкейхан

Қазақстан теңгесіне 32 жыл: ұлттық валютаның тарихы мен жетістіктері

17:00, 16 қазан 2025

1992 жылғы 27 тамызда Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі теңге банкноттарының алғашқы үлгілерін бекітіп, жаңа валюталық жүйені қалыптастырудың іргетасын қалады. Келесі күні ұлттық валюта дизайнын әзірлеуге жауапты суретшілер тобы – Тимур Сүлейменов, Меңдібай Алин, Ағымсалы Дүзелханов және Қайролла Әбжәлелов – банкноттарды дайындау және басып шығару процесіне қатысу үшін Англияға жол тартты. Сол жылы банкноттардағы негізгі портреттік бейнелер мақұлданып, олардың алғашқы партиясы Ұлыбританияда басылып шықты.

1993 жылғы 12 қарашада Президент Нұрсұлтан Назарбаев ұлттық валютаны енгізу туралы жарлыққа қол қойды. Ал 15 қарашада – бүгінде тарихи дата ретінде танылған күні – тәуелсіз Қазақстанның төл валютасы ресми түрде айналымға енгізілді. 1997 жылғы шешіммен бұл күн Теңгенің айналымға енген күні әрі Қаржыгерлер күні болып белгіленді. «Теңге» атауы орта ғасырларда қолданылған түркі күміс монеталарының «денге» немесе «таньга» атауларымен байланысты. Бұл атауды ғылыми негізде академик Сауық Тәкежанов ұсынған.

Қазақстандықтардың жадында алғашқы «портреттік топтама» ретінде сақталған банкноттар ерекше орын алады. 1 теңгелікте – Әл-Фараби, 3 теңгелікте – Сүйінбай, 5 теңгелікте – Құрманғазы, 10 теңгелікте – Шоқан Уәлиханов, 20 теңгелікте – Абай, 50 теңгелікте – Әбілқайыр хан, 100 теңгелікте – Абылай хан бейнеленген еді. Алғашқы банкноттар Англияда Harrison & Sons фабрикасында басылып, Қазақстанға бір апта ішінде 18 арнайы рейспен жеткізілді. Қағаз тиындар отандық өндірісте басылып шықты.

Ұлттық валюта өндірісінің инфрақұрылымын дамыту мақсатында 1995 жылғы 19 мамырда Алматыда Банкнот фабрикасы ресми түрде ашылды. Сол жылы 83 миллионнан астам банкнота шығарылып, келесі жылы бұл көрсеткіш 104 миллионнан асты. 1997 жылдан бастап фабрика банкноттармен қатар Қазақстан азаматтарының паспорттары мен жеке куәліктерін де шығара бастады. Монеталарды өндіру ісі 1992 жылы Өскемендегі Үлбі металлургия зауытының базасында құрылған Қазақстан монета сарайында жүзеге аса бастады. Алғашқы монеталар 1993 жылы шығарылып, кәсіпорын бүгінде алтын, күміс және түрлі металдардан монеталар дайындауды жалғастырып келеді.

Бүгінгі таңда Қазақстан теңгесі әлемдегі ең жоғары деңгейде қорғалған валюталардың бірі ретінде танылған. Әсіресе 20 000 теңгелік банкнота халықаралық сарапшылар тарапынан қауіпсіздік элементтері бойынша үздік үлгілердің қатарына енгізілді. 2011 жылдан бастап бірнеше жыл қатарынан қазақстандық банкноттар әлемнің үздік банкноталары ретінде мойындалды. 2014 жылы «Күлтегін» естелік банкнот Халықаралық банкнот қауымдастығы (IBNS) тарапынан «Жыл банкнотасы» атанды. Бұған дейін 2007 жылы Халықаралық валюта қауымдастығы (IACA) 10 000 теңгелік банкнотты әлемдегі үздік деп таныса, 2016 жылы 20 000 теңгелік банкнот High Security Printing Europe конференциясының марапатына ие болды. Осы уақытқа дейін Қазақстан банкноталары қорғаныс және дизайн сапасы бойынша халықаралық деңгейде 10-нан астам беделді награда иеленді.

Теңге арнайы шықырлайтын қағазға басылып, қолмен ұстағанда сезілетін рельеф элементтерімен ерекшеленеді. Бұл технология жалған ақша жасаудан қорғаудың маңызды құралы болып саналады және ұлттық валюта қауіпсіздігінің жоғары стандарттарын көрсетеді. 32 жыл ішінде теңге Қазақстанның қаржылық тәуелсіздігінің, экономикалық тұрақтылығының және ұлттық бірегейлігінің ажырамас нышанына айналды.

Бұл мақала туралы не ойлайсыз?
Жарнама
Соңғы жаңалықтар