ءتىرى بولسام، قازاققا قىزمەت ەتپەي قويمايمىن!

ءاليحان بوكەيحان

مارعۇلان سەيسەمباي مالىمدەمە جاسادى: "وعان قاتال دا ادىلەتسىز اۆتوكراتيالىق رەجيم تۇرتكى بولدى"

17 اقپان 2022 82
قازاقستاندىق ميللياردەر، قوعام بەلسەندىسى، ساياحاتشى مارعۇلان سەيسەمبا قاندى قاڭتار وقيعاسىنا بايلانىستى مالىمدەمە جاسادى، دەپ حابارلايدى Alash.kz ۇلتتىق پورتالى.

قازاق كاسىپكەرى بوستاندىق، ادىلەتتىلىك، مۇمكىندىكتەر تەڭدىگى پرينسيپتەرى نەگىزىندە بيلىككە ءوز ۇسىنىستارىن ايتتى.

"دوستار، ءبىز ەلىمىزدىڭ تاريحىندا قالاتىن وزگەرىستەر كەزەڭىن باستان وتكەرىپ وتىرمىز. كوپتەگەن وقىرماندارىم ماعان قازىرگى جاعداي بويىنشا ءوز پىكىرىمدى جانە ۇستانىمىمدى ءبىلدىرۋدى، وعان قوسا، ەلىمىزدىڭ بولاشاعى تۋرالى كوزقاراسىمدى ءبولىسۋدى ءوتىندى.

تومەندە ءبىزدىڭ بىرىككەن ۇستانىمىمىزدى جانە قازاقستاننىڭ بولاشاعى تۋرالى كوزقاراسىمىزدى ۇسىنىپ وتىرمىن.

تانىسىپ، داۋىس بەرۋلەرىڭىزدى سۇرايمىن.

بوستاندىق. ادىلەتتىلىك. تەڭدىك

قازىرگى جاعداي مەن ەلىمىزدىڭ بولاشاعى تۋرالى

م ءا ل ءى م د ە م ە

ءبىز، ءتۇرلى سالادا قىزمەت ەتىپ جۇرگەن، ەلىمىزدە ءقازىر بولىپ جاتقان جاعدايعا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ وتىرعان قازاقستان ازاماتتارى، قالىڭ جۇرتشىلىق پەن ەلىمىزدىڭ باسشىلىعىنا مەملەكەتىمىزدىڭ بولاشاقتاعى قۇرىلىمى تۋرالى ۇسىنىستارىمىزدى جەتكىزەمىز.

بارشامىز «قاندى قاڭتار» تراگەدياسىنىڭ كۋاسى بولدىق. وعان ەلدە ورناعان قاتال دا ادىلەتسىز اۆتوكراتيالىق رەجيم تۇرتكى بولعانى انىق.

ادام قۇقىقتارى تاپتالىپ، دەموكراتيانىڭ بارلىق ينستيتۋتتارى جويىلدى.

ءبىز مۇنى قاتال سىنعا الامىز.

قاڭتار قۇرباندارىنىڭ قانى تەككە توگىلدى دەمەس ءۇشىن، ءبىز ەلىمىزدىڭ بولاشاعىنا بايلانىستى ءوز كوزقاراستارىمىزدى جەتكىزگىمىز كەلەدى.

كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ دامۋى مەن الەۋەتىن ەكونوميكا دا، تەحنولوگيا دا، اسكەري كۇش تە انىقتاي المايدى. مۇنىڭ بارلىعى – تەك دامىعان ادامي كاپيتالدىڭ سالدارى عانا. جالپى ادامزاتقا ءتان بىرنەشە نەگىزگى قاعيدا بار، سولاردى ساقتاعان جاعدايدا عانا ادامي كاپيتالدىڭ دامۋى مەن الەمگە تارىداي شاشىلعان دارىندى وتانداستارىمىزدى ەلگە قايتارۋدى بارىنشا قامتاماسىز ەتە الامىز.

بۇل قاعيدالار: 1. بوستاندىق. 2. ادىلەتتىلىك. 3. مۇمكىندىكتەر تەڭدىگى.

بوستاندىق – بۇل قۇندىلىقتاردىڭ نەگىزى. بۇل – ەلىمىزدىڭ، اتا-بابامىز بەن ۇرپاعىمىزدىڭ سان جىلدىق ارمانى. بۇل – ب ا ق بوستاندىعى، شەرۋلەر مەن جيىندار بوستاندىعى، ءجۇرىپ-تۇرۋ بوستاندىعى، ءوز پىكىرىڭدى ەركىن ءبىلدىرۋ بوستاندىعى، ار-ۇجدان بوستاندىعى، ءدىني سەنىم بوستاندىعى جانە، ەڭ باستىسى، سايلاۋ بوستاندىعى مەن ادال ءارى باسەكەلى سايلاۋ ناتيجەسى بويىنشا سايلانۋ بوستاندىعى.

ادىلەتتىلىك – بىرلىك پەن تيىمدىلىكتىڭ نەگىزى. ادىلەتتىلىك – سەرىكتەستىكتىڭ نەگىزى، ەرتەڭگى كۇنگە، بىر-بىرىمىزگە دەگەن سەنىم، توزىمدىلىك پەن تولەرانتتىلىق، بۇل كەز كەلگەن دامىعان قوعامنىڭ ءومىر ءسۇرۋىنىڭ نەگىزى.

مۇمكىندىكتەر تەڭدىگى – بۇل ادامداردىڭ ءوز الەۋەتىن اشا ءبىلۋىنىڭ نەگىزى. مۇمكىندىكتەر تەڭدىگى – بۇل ۇلتقا، ءدىني سەنىمگە، جىنىسقا، الەۋمەتتىك ستاتۋس پەن تىلگە قاراماي ساياسي ءارى ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەردىڭ تەڭدىگى. مۇمكىندىكتەر تەڭدىگى – بۇل قازاقستان ازاماتتارىنىڭ تابىس كورسەتكىشىنە قاراماي مەديسينالىق جاردەمدى تەڭدەي الۋ مۇمكىندىگى. بۇل – بارلىق ازاماتتاردىڭ قىزمەتىنە، ستاتۋسىنا، اتاعىنا قاراماي زاڭ الدىنداعى تەڭدىگى. بۇل – ادامداردىڭ سەنىمىنە لايىق ازامات قانا جەڭىسكە جەتەتىن ساياسي كۇرەستەگى تەڭدىك.

ساياسي رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرماي، اتالعان قۇندىلىقتاردى قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىن ەمەس. ول ءۇشىن پرەزيدەنت باستاپ، پارلامەنت قوستاپ، جاڭا زاڭدار قابىلدانۋى كەرەك:

  1. جاقىندا سايلاۋ تۋرالى جاڭا زاڭ شەڭبەرىندە جاڭا پارتيالاردى، سونىڭ ىشىندە سايلاۋعا تۇسە الاتىن وپپوزيسيالىق پارتيالاردى ادال ءارى اشىق تىركەۋ باستالۋى ءتيىس. ول ءۇشىن بيىلدىڭ وزىندە «ساياسي پارتيالار تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىپ، ولارعا تىركەۋگە قاجەت شەكتى ازايتۋ كەرەك. تەڭدىك پەن ادىلەتتىلىك قاعيداسىن نەگىزگە الا وتىرىپ، «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ مونوپولياسىن جويىپ، پارتيالىق باسەكەلەستىكتى ءسوز ەمەس، ءىس جۇزىندە قامتاماسىز ەتۋگە شاقىرامىز.

  2. «پارتيالار جانە قوعامدىق بىرلەستىكتەر» مەن «ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى» تۋرالى جاڭا زاڭدار شەڭبەرىندە كەزەكتەن تىس پارلامەنتتىك سايلاۋ وتەتىنىن جاريالاۋ كەرەك. پارلامەنتكە سايلانۋ پروپورسيالى-ماجوريتارلى جۇيە بويىنشا جۇزەگە اسۋى ءتيىس. بيلىك پەن قوعام اراسىندا سەنىم مەن ديالوگ بولۋ ءۇشىن بىزگە «بەيبىت جيىندار جانە شەرۋلەر تۋرالى» جاڭا زاڭ جوباسى قاجەت.

  3. ەلدەن شىعارىلعان كاپيتالدى كەرى قايتارۋ بويىنشا ادىلەتتى دە اشىق پروسەستى باستاپ، ونىڭ ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن جۇمىس ىستەۋىنە جاعداي جاساۋ كەرەك. ال ەڭ باستىسى – مۇنداي مودەل قايتالانبايتىنداي دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردى قالىپتاستىرۋ قاجەت.

  4. بۇل ءۇشىن «سوت پەن سوت جۇيەسى تۋرالى» جانە «ءسوز بوستاندىعى تۋرالى» تۇجىرىمدامالىق دەڭگەيدە جاڭا زاڭداردى قابىلداۋ كەرەك. بۇل زاڭدار ولاردىڭ شىنايى تاۋەلسىزدىگىنە كەپىل بولۋى ءتيىس.

  5. بىزگە ورتالىق پەن وڭىرلەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى رەتتەيتىن، وڭىرلەردىڭ دەربەستىگى مەن سايلاۋشىلاردىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىراتىن جەرگىلىكتى ءوزىن-وزى باسقارۋ تۋرالى زاڭ كەرەك.


ساياسي رەفورمالارعا كوشۋدى كەلەسى قادامداردان باستاعان ءجون دەپ سانايمىز:

  1. «قاندى قاڭتار» وقيعاسىن اشىق ءارى ادىلەتتى تەرگەۋدى قامتاماسىز ەتۋ. ەگەر كىسى ولتىرۋگە نەمەسە توناۋشىلىققا قاتىسى بار دەگەن ناقتى دالەل بولماسا، تۇتقىندالعان بارلىق ازاماتتاردى بوساتۋ كەرەك.

  2. ساياسي تۇتقىنداردى بوساتۋ كەرەك.

  3. ازاماتتارىمىزدى ازاپتاعان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ بارلىق وكىلدەرى مەن بۇل قىلمىسقا كوز جۇما قاراعان باسشىلارىنىڭ ۇستىنەن قىلمىستىق ءىس قوزعاپ، ولاردى حالىقتىڭ الدىندا جازاعا تارتۋ كەرەك. پوگون تاققان جاۋىزداردان قۇتىلۋ ءۇشىن كۇشتىك قۇرىلىمداردى جاپپاي تازارتىپ، ليۋستراسيا جۇرگىزۋ كەرەك.

  4. جەكە باسقا تابىنۋمەن كۇرەسۋ ءارى ونى جالعاستىرۋ بويىنشا كەز كەلگەن تالپىنىسقا قارسى قوعامدىق يممۋنيتەت قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا قازاقستان استاناسىنا بۇرىنعى اتاۋىن قايتارىپ، باسقا سالالاردا دا تەگىنەن ايىرۋ پروسەسىن قولعا الۋ كەرەك.


مۇنىڭ بارلىعى بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى سەنىم قالپىنا كەلتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن تەك العاشقى قادامدار عانا بولماق. قازىرگى ساياسي جۇيەنىڭ شەڭبەرىندە ەكونوميكالىق دامۋ مۇمكىندىگى تولىقتاي سارقىلدى. نە قازىردەن باستاپ ءتيىمسىز جۇيەنى وزگەرتىپ باستايمىز، نە ەرتەڭ ەلىمىزدەن ايىرىلاتىن بولامىز" دەدى م.سەيسەمباي.
بۇل ماقالا تۋرالى نە ويلايسىز؟