Tiri bolsam, qazaqqa qyzmet etpeı qoımaımyn!

Álıhan Bókeıhan

Turaqty jumys orny – halyqtyń ál-aýqatyn arttyrady

17 qazan 2022 55
Elimizde «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan turaqty ekonomıkalyq ósý» ulttyq jobasy ázirlenip, prezıdent Qasym-Jomart Toqaev maquldap qol qoıyp, jobanyń iske qosylǵanyna  týra bir jyl toldy. Byltyr ıaǵnı 2021 jyldyń kúzinde  Ulttyq ekonomıka mınıstrligi elimizdiń basqa da memlekettik organdarymen tize qosa otyryp,  osy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan turaqty ekonomıkalyq ósý» ulttyq jobasyn ázirlep qoldanysqa engizgen edi. 2025 jylda deıin júzege asyrylatyn ulttyq joba óziniń baǵytyn aıqyndap, júzege asyrý tetigi iske qosylsa, eń aldymen elimizde 100 myńnan astam adamǵa turaqty jumys orny ashylady.  Bul degenińiz elimizde jumysqa jaramdy azamattardyń eńbek ónimdiligi 20 paıyzǵa artady degen sóz.  Qazaqstanda óndiriletin taýarlardyń kólemi 1,5 esege artyp,  shıkizattyq emes  taýarlardyń kólemi 41 mıllıard dollarǵa jetedi dep kózdelip otyr.

Endi osy ulttyq jobanyń birneshe baǵytyn tarqatyp kórelik. Eń aldymen  ulttyq jobanyń basymdyǵy shıkizattyq emes sektorǵa berilip otyr. Iaǵnı birinshi baǵyt boıynsha  ınvestısıa tartýdy ulǵaıtyp, isti jedeldetý.  Jahandyq ekonomıkanyń  básekelestigine tótep berý  baǵytynda ulttyq ekonomıkany ártaraptandyrý mańyzdy bolmaq.  Ekinshi baǵyt joǵary ónimdilikpen jumys oryndaryn ashyp, eldegi jumyssyzdyq deńgeıin tómendetý. Úshinshi baǵyt  tómen kómirtekti damytýdy qolǵa ala otyryp,  jylý elektr kóziniń negizinde eenergıa óndirý isin jolǵa qoıý.  Túptep kelgende qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn arttyryp, turymysyn túzeýge arnalǵan atalǵan ulttyq jobanyń arqalar júgi de, amanaty da aýyr. Ál-aýqat degen sózdiń maǵynasynyń ózi turmys degenmen sınonımdes. Soǵan qarap-aq bul ulttyq jobanyń negizgi mısıasy  halyqtyń turmysyn jaqsartý ekenine kóz jetkizemiz. Sanany turmys bılegen búgingideı qoǵamda eldiń jaǵdaıy jaqsarsa, eń aldymen memlekettiń áleýeti artyp, qaýqary nyǵaıady, eknomıkalyq qýattylyǵy kúsheıedi.

Ulttyq jobanyń negizgi salasy turaqty jumys oryndaryn ashyp, halyqtyń jumyssyzdyǵyn azatý baǵyty bolǵandyqtan bul másele Almaty qalasyn da aınalyp ótpeıdi. Olaı bolatyny elimizdegi árbir besinshi jumyssyz adam Almaty qalasynda júr degen de statısıkalyq derek aıtyldy bir kezderi.  Jumyssyzdyqpen kúreste ońtústik megapolıske salmaqtyń túsýi de  qalypty jaıt. Sebebi elimizdegi qalalardyń ishinde halyq sany eki mıllıonnan asatyn jalǵyz qala – Almaty shahary.

Sarapshy mamandar byltyrǵy jyldyń úshinshi toqsanyndaǵy kórsetkish boıynsha elimizde  jastardyń jumyssyzdyq deńgeıi boıynsha kórsetkishin kóldneń tartyp, málimetti jarıalady. Kósh basynda   jumysyzdyq deńgeıi boıynsha Almaty qalasy  men Túrkistan oblysy tur.  Zertteýshi mamandardyń deregi boıynsha aýyldyq jerlerge qaraǵanda qaladaǵy jastardyń jumyssyzdyq kórsetkishi joǵary. Olaı bolatyny aýylda eki qolǵa bir kúrek tappaı júrgen jastardyń qalaǵa qaraı kúnkóris qamymymen údere kóshýi áli de bel alyp tur. Aýyldan qalaǵa kelgen jastardyń  barlyǵyna birdeı daıyn turǵan  jumys orny jáne joq. Kóbinese kúndelikti nan-sýyna jetetin qarajatty ázer tabatyn jaldamaly jumysty atqarýǵa májbúr jastar.  Bıylǵy jyldyń basynan beri qaraı el úkimeti jastar arasyndaǵy jumyssyzdyqtyń túıtkilin der ýaqytynda  tarqatyp,  máseleni ulǵaıtpaýǵa bar kúshin salyp túrli baǵdarlamalar da ázirlendi. Mysaly «Jastar tájirıbesi» jáne  «Birinshi jumys» sekildi jobalar iske qosylyp,  jumyssyzdyq deńgeıiniń tómendeýine qýaty jetkenshe atalǵan baǵdarlamalar úlesin qosyp jatyr.  29 jasqa deıingi jastardy qamtıtyn «jastar tájirıbesi» boıynsha jarty jylǵa deıin 25 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde jalaqy alyp jumys istese, «Birinshi jumys orny boıynsha» eki jylǵa deıin  jumys istep jalaqy alady.

Almaty qalasynyń jastary arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıiniń kósh basyna shyǵyp, basqa qalalardan  joǵary turýyn sheshý jolynda  áli de kóp jumys atqarý qajettigin  aıqyndap otyr.  Jalpy jastar jumys izdep sendelgende qaıda barady, kimnen keńes alyp, aqyl suraıdy? Bul saýaldarǵa jýyrda Óńirlik  komýnıkasıalar qyzmetinde  jýrnalıser saýalyna jaýap berip, brıfıń ótkizgen Almaty qalalyq jumyspen qamtý ortalyǵynyń dırektory  Saǵyndyq Kenjebaev egjeı-tegjeıli aıtqan bolatyn.  Qalanyń bas jumys berýshisi  elektrondyq eńbek bırjasynda 4300-den astam  jumys orny bos tur, ıaǵnı jumys berýshilerden osynda adamǵa turaqty jumysqa usynys túsken. Bıylǵy jyly   qala boıynsha 25 221 adamdy jumyspen qamtyp, olardyń arasynda 13 myńnan astamy turaqty jumys kózin tapqan. Al qalǵan 11 878 adam ýaqytsha maýsymdyq jumysqa ornalasypty. Bul da bolsa, táp-táýir kórsetkish. Jumyspen qamtý ortalyǵynyń dırektory  S.Kenjebaev: «Jumyssyz jastardyń ýaqytyn únemýdeýi úshin ári ary-beri sandalmaýyn oılap, birneshe jyldan beri qyzmet kósretýdi elektrondy júıege kóshirdik.  Búgingi kúnde qyzmet túriniń barlyǵy onlaın kórsetiledi. Iaǵnı  turaqty ne bolmasa ýaqytsha jumys ornyn izdeýshi jastar   jumyssyz retinde tirkelýden bastap jumysqa ornalasqanǵa deıingi prosesterdiń barlyǵyn onlaın  ótkizedi.  Qandaı bos jumys oryndary bar,  jumyssyzdyqqa tirkeý qashan bastalady, esep-qısaby qalaı beriledi  barlyǵy da portalymyzda tur» deıdi.  Kelesi jylǵa jumys oryndaryn sýbsıdıalaýǵa  qatysty jumys berýshiler tapsyrysty 3 qazannan bastap aıdyń sońyna deıin ótkize alady.  Jumysqa ornalastyrý kezinde azamattardyń áleýmettik statýsyna basa mán beriledi. Olardyń ishinde múgedekter eń aldymen,  probasıa jáne bas bostandyǵynan aıyrý boıynsha esepte turǵandar, jetim balalarǵa jumys taýyp berýge alabóten kóńil bólinedi. Almaty  ákimdiginiń bas bolýymen qalalyq  jumyspen qamtý ortalyǵy  halyq kóp shoǵyrlanǵan jerler: bazarlarda, arbatta, basqa da qoǵamdyq oryndarda  bos jumys oryndaryn tanystyratyn jármeńke uıymdastyryp,  jumyssyz júrgenderdi qulaǵdar etip keledi. Alda jalpy qalalyq úlken jármeńke ótpek. Naqtyraq aıtqanda 19 qazanda Arbatta ótip, oǵan qaladaǵy 150-den astam kásiporyn ózderiniń bos jumys oryndaryn usynady.  Bıylǵy jyldan beri qaraı osyndaı  jármeńke 28 márte ótkizilip, oǵan  segiz myńnan astam adam qatyssa, sonyń ishinde bir myńǵa jýyǵy turaqty jumysqa ornalasqan.

Almaty qalasynyń ákimi Erbolat Dosaev 2022 jyly Almatyda 52,2 myń jumys orny qurylatynyn  jáne onyń 70 paıyzy turaqty jumys orny bolatynyn aıtqan. Dál osy qarqynda jumys júıeli júrse, Almatyda jumyssyzdyq deńgeıi aıtarlyqtaı azaıyp,  eki qolǵa bir kúrek tapqan azamattardyń  turmysy túzeletin bolsa, «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan turaqty ekonomıkalyq ósý» de jaqsara túseri sózsiz.

Qýan Kóshek

 
Bul maqala týraly ne oılaısyz?