ءتىرى بولسام، قازاققا قىزمەت ەتپەي قويمايمىن!

ءاليحان بوكەيحان

حالىقتىڭ پىكىرى – ەڭ قۇندى رەسۋرس

17 ماۋسىم 2024 204

«ادىلدىك جانە وركەندەۋ» قوعامدىق قورى حالىق اراسىندا جۇرگىزىلگەن الەۋمەتتىك مونيتورينگتىڭ قورىتىندىسىن جاريالادى. ساۋالناما ناتيجەسى - قوردىڭ الەۋمەتتىك ىس-ارەكەتتەر پلاتفورماسىنا ارقاۋ بولادى.

ناۋرىز ايىندا باستالعان الەۋمەتتىك مونيتورينگتىڭ ماقساتى – حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا، ەڭبەك ادامىنىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن قۇقىعىن قورعاۋعا، بيلىك ورگاندارىنىڭ قىزمەتىنە قوعامدىق باقىلاۋدى ۇيىمداستىرۋعا قاجەت باستى قادامداردى انىقتاۋ بولاتىن. باستىسى، قور وڭىرلەردەگى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن سول ايماق تۇرعىندارىنان باستامالارى مەن ۇسىنىستارىن جينادى. بارلىق وڭىردەن 3000-نان استام ادام ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى.

سونىمەن، قازاقستاندىقتار الەۋمەتتىك ساياساتتان نە كۇتەدى؟ بۇل رەتتە رەسپوندەنتتەر حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ميسسياسىن ءبىرىنشى ورىنعا شىعاردى. جانە ول ءۇشىن ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 75%-كە جۋىعى تەگىن مەديسينالىق قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ قاجەت دەپ سانايدى. اسىرەسە، 46 مەن 60 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتار وسى ماسەلەنى شەشۋ ماڭىزدى دەپ سانايدى.

ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان شارالاردىڭ وزەكتىلىگى رەيتينگىندە ەكىنشى ورىندا جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەردە ساپالى ءبىلىمنىڭ قولجەتىمدىلىگى (55%)، ەلدەگى قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى، ازاماتتىق بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ (54%)، سونداي-اق ءادىل سوت جۇيەسىن قۇرۋ (51%) ماسەلەلەرى تۇر. اسىرەسە، ۇلكەن بۋىن وكىلدەرى (60+) قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى مەن ءادىل سوت جۇيەسىن قۇرۋ ماسەلەسىنە باسىم داۋىس بەرگەن. ال، ءۇشىنشى ورىنعا ازاماتتاردى قولجەتىمدى دارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ پروبلەماسى شىقتى (46%).

الەۋمەتتىك مونيتورينگكە قاتىسۋشىلار كەدەيلىكپەن كۇرەسۋ ءۇشىن ەڭ قاجەتتى تاۋارلار باعاسىن باقىلاۋ كەرەك دەپ سانايدى (بۇل شارانى، جاس ساناتىنا قاراماستان، رەسپوندەنتتەردىڭ 97%-ى قولداعان). سونداي-اق، كاسىپورىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن ينفلياسيا دەڭگەيىنەن تومەن بولماۋى ءۇشىن  تۇراقتى يندەكستەۋ (95%)، تۇتىنۋ سەبەتىنىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ (94%)، سونداي-اق رەسپوندەنتتەر شەتەلدىكتەرمەن سالىستىرعاندا، قازاقستان ازاماتتارىنىڭ جالاقىسىن كەمسىتۋگە زاڭنامالىق دەڭگەيدە تىيىم سالۋ (92%) كەرەك دەپ سانايدى. 

ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 85%-دان استامى ءىرى بيزنەستىڭ (داعدارىسقا قارسى جارنالار، قايىرىمدىلىق، جەكە كاسىپورىنداردا جالاقىنى يندەكستەۋ) قاتىسۋىن جانە الەۋمەتتىك از قامتىلعان توپتىڭ قايتارىمسىز قارىزىنا كرەديتتىك راقىمشىلىق جاساۋدى قولداپ داۋىس بەرگەن.

كاسىپورىندارداعى ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن جۇمىس بەرۋشىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن زاڭنامالىق دەڭگەيدە كۇشەيتۋ كەرەك. رەسپوندەنتتەردىڭ 94%-ى ەڭبەك ادامىنىڭ مۇددەسىن قورعاۋدا ءبىرقاتار كەشەندى شارالار قاجەت دەپ سانايدى. ولاردىڭ قاتارىندا قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسىنىڭ ساقتالۋىنا قوعامدىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋ، كاسىپوداقتاردىڭ وكىلەتتىكتەرىن كەڭەيتۋگە بايلانىستى شارالار بار (90%).

سونداي-اق الەۋمەتتىك مونيتورينگ بارىسىندا قازاقستاندىقتارعا اتقارۋشى بيلىكتىڭ جۇمىسىنا قوعامدىق باقىلاۋ ورناتۋ ماڭىزدىلىعىنا باعا بەرۋ ۇسىنىلدى.

«ساۋالناما ناتيجەلەرىنە سۇيەنسەك، مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىن قوعامدىق باقىلاۋ حالىق ءۇشىن الەۋمەتتىك ادىلدىكتىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالدى. وسىلايشا، ازاماتتار اراسىندا ەلدى باسقارۋعا بەلسەندى قاتىسۋعا ۇمتىلىس بايقالادى»، - دەيدى «ادىلدىك جانە وركەندەۋ» قوعامدىق قورىنىڭ ديرەكتورى دانا رىسمۇحامەدوۆا. «حالىق اراسىندا اكىمدىكتەر، مينيسترلىكتەر مەن مەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ىس-ارەكەتتەرىن قوعامدىق باقىلاۋ، بيلىكتىڭ اشىقتىعى مەن سيفرلاندىرۋ جانە تەگىن زاڭگەرلىك  كومەك كورسەتۋ ارقىلى ەل تۇرعىندارىمەن كەرى بايلانىس ورناتۋدى كۇشەيتۋ شارالارى جوعارى سۇرانىسقا يە. الەۋمەتتىك مونيتورينگكە قاتىسۋشىلاردىڭ جارتىسىنان كوبى ءدال وسى شارالاردى ماقۇلدادى»، - دەپ جالعاستىردى سپيكەر.

ۇلتتىق بايلىقتى ءبولۋ تارماعىندا رەسپوندەنتتەر، ەڭ الدىمەن، حالىققا كورسەتىلەتىن الەۋمەتتىك قىزمەتتەردىڭ سپەكترى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ، ۇلتتىق قوردىڭ جۇمىسىنا قوعامدىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋ، وليگارحتاردان الىنعان قاراجاتتى كەدەيلىكپەن كۇرەسكە جۇمساۋ، ەلدەن سىرتقا شىعارىلعان كاپيتالدى قايتارۋ قارقىنىن ارتتىرۋ ارقىلى الەۋمەتتىك سالانى قارجىلاندىرۋدى ارتتىرۋ، ەڭبەكاقى دەڭگەيىن جانە ەڭ تومەنگى جاردەماقىنى ەكى ەسەگە كوبەيتۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. مونيتورينگ ناتيجەلەرىنە سايكەس، بۇل شارالاردى رەسپوندەنتتەردىڭ 96% - دان استامى قولداعان.

وڭىرلەردەگى وزەكتى پروبلەمالارعا توقتالاتىن بولساق، ينفراقۇرىلىم (ناشار جولدار) جانە رەسۋرستار (سۋ پروبلەمالارى) ماسەلەلەرى كوش باستاپ تۇر.  ەكىنشى ورىنعا ساۋالناماعا قاتىسۋشىلار – تومەن جالاقى، ساپاسىز جانە قىمبات مەديسينا، جۇمىسسىزدىق، ەكولوگيانىڭ ناشارلىعى سىندى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شىعارعان. سونىمەن قاتار اۋىل شارۋاشىلىعى پروبلەمالارى (جايىلىمداردىڭ بولماۋى، جەر داۋلارى)، باسپانا باعاسى مەن سىبايلاس جەمقورلىق تا قازاقستاندىقتاردى الاڭداتىپ تۇر.

مونيتورينگ بارىسىندا الىنعان بۇل دەرەكتەر قوردىڭ ىس-ارەكەتتەردىڭ الەۋمەتتىك پلاتفورماسىن جاساۋعا ارقاۋ بولادى، ول ءاربىر ءوڭىر بويىنشا ناقتى ءىس-قيمىل جوسپارلارىمەن تولىقتىرىلادى.

انىقتاما ءۇشىن: «ادىلدىك جانە وركەندەۋ» قوعامدىق قورى ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندەگى بەلسەندى ازاماتتاردىڭ باستاماسىمەن قۇرىلدى. قوردىڭ نەگىزگى ميسسياسى - قازاقستاندىقتاردىڭ مۇددەلەرىن ءبىلدىرۋ، ولاردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋ، مەملەكەتپەن ءوزارا قارىم-قاتىناستارعا جاردەمدەسۋ، ءىرى قالالار مەن اۋىلدى جەرلەردە ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ. قوردىڭ نەگىزگى قۇجاتى – بارلىق ازاماتتارعا ارنالعان مانيفەست- ۇندەۋدى ۇيىم بەلسەندىلەرى ازىرلەدى، ول قۇجات ەڭبەك ادامىنىڭ قۇقىعىن قورعاۋ، ۇلت بايلىعىن ءادىل ءبولۋ، زاڭ الدىنداعى تەڭدىك، بارلىعىنا بىردەي مۇمكىندىك، ءار ازاماتتىڭ قادىر-قاسيەتىن قۇرمەتتەۋ جانە قورعاۋ، ازاماتتاردىڭ شەشىم قابىلداۋعا قاتىسۋى سەكىلدى قاداۋ-قاداۋ التى قاعيدادان تۇرادى. 

 

بۇل ماقالا تۋرالى نە ويلايسىز؟