ءتىرى بولسام، قازاققا قىزمەت ەتپەي قويمايمىن!

ءاليحان بوكەيحان

شۆەيساريادا وتەتىن بەيبىتشىلىك سامميتىنە قاي مەملەكەتتەر قاتىسادى؟

04 ماۋسىم 2024 389
شۆەيساريادا 15-16 ماۋسىمدا ۋكراينا پرەزيدەنتى ۆلاديمير زەلەنسكييدىڭ رەسەي اسكەرىن ەلدەن تولىق شىعارۋدى قامتيتىن بەيبىت ۇسىنىستارىنا كەڭ حالىقارالىق قولداۋ تابۋعا باعىتتالعان سامميت وتەدى. ءبىراق وعان ماسكەۋ شاقىرىلعان جوق. سامميتكە الەمنىڭ 160 ەلى مەن حالىقارالىق ۇيىمداردان وكىلدەر شاقىرىلعان.

ۋكرايناعا رەسەي اسكەرىنىڭ باسىپ كىرگەنىنە ەكى جىلدان استى. ال كييەۆ كۇشتەرىنە مايدان شەبىندە قىسىم ارتىپ كەلەدى. جاھاندىق نازار بولسا، بىرنەشە ايدان بەرى – گازاداعى سوعىستا. زەلەنسكيي ۋكراينانىڭ اۋىر جاعدايىن قايتادان دۇنيەنىڭ نازارىنا شىعارعىسى كەلەدى.  

ليۋسەرن ماڭىنداعى ءالپى كۋرورتىندا وتەتىن سامميت مىزعىماس بەيبىتشىلىكتىڭ نەگىزىن قالاپ، وسى پروسەسكە كەيىننەن رەسەيدى دە تارتۋدىڭ جول كارتاسىن جاساقتاۋدان ءۇمىتتى.

دەگەنمەن، رەسەي بۇل باستامانى بوسقا كەتكەن ۋاقىت دەپ سانايدى. ماسكەۋ كۇشتەرى 2022 جىلى 24 اقپاندا ۋكرايناعا جاپپاي باسىپ كىرگەننەن بەرى رەسەيگە جاقىنداي تۇسكەن جۇڭگو دا سامميتكە قاتىسپايتىنىن مالىمدەپ، كييەۆتىڭ كوڭىلىن قالدىردى.

كىمدەر كەلەدى؟

زەلەنسكييدىڭ كەڭسەسى ماۋسىم ايىنىڭ باسىنا دەيىن 107 ەل مەن حالىقارالىق ۇيىمنىڭ قاتىساتىنىن راستاعانىن حابارلادى. سونىڭ ىشىندە ۋكراينانىڭ باتىستىق وداقتاستارى مەن وڭتۇستىك امەريكا، افريكا جانە تاياۋ شىعىس ەلدەرى بار. كييەۆ باس-اياعى 160 استانا مەن ۇيىمعا شاقىرتۋ جىبەرىلگەن ەكەن.

بەيبىت كونفەرەنسياعا ۋكراينانىڭ باستى وداقتاسى اقش قاتىسادى. ءبىراق وعان پرەزيدەنت دجو بايدەننىڭ باراتىنى-بارمايتىنى بەلگىسىز.

زەلەنسكييدىڭ سوزىنشە، ەگەر بايدەن بۇل ءسامميتتى وتكىزىپ السا، رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ قۋاناتىنىن ايتتى.

كرەملدىڭ باسپا ءسوز حاتشىسى دميتريي پەسكوۆ الداعى سامميت رەسەيدىڭ قاتىسۋىنسىز "مۇلدەم پايداسىز" بولاتىنىن مالىمدەدى.

ۋكراينا ماسكەۋدى باسقىنشىلىقتى توقتاتۋ ماسەلەسىن تالقىلاۋ ءۇشىن كەلەشەكتەگى سامميتكە شاقىرىلۋى مۇمكىن. ءبىراق وعان رەسەي كييەۆتىڭ شارتى بويىنشا قاتىسۋعا ءتيىس.

شۆەيساريا جيىنىنا قىتايدى تارتۋعا تىرىسقان زەلەنسكيي وسى اپتادا بەيجىڭدى ماسكەۋمەن سىبايلاسىپ، ءسامميتتىڭ شىرقىن بۇزۋعا كومەكتەستى دەپ ايىپتادى. جۇڭگو سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى بۇنى جوققا شىعارىپ وتىر.

نە تالقىلانادى؟

پرەزيدەنتتىڭ باسپا ءسوز حاتشىسى سەرگەي نيكيفوروۆ مالىمدەگەندەي، زەلەنسكييدىڭ 10 تارماقتان تۇراتىن بەيبىتشىلىك فورمۋلاسىنا نەگىزدەلگەن كەلىسسوزدەر ءۇش نەگىزگى تاقىرىپقا باسىمدىق بەرمەك.  

ولار – ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگى، يادرولىق قاۋىپسىزدىك جانە بارلىق تۇتقىندار مەن دەپورتاسيالانعانداردى قايتارۋ.

"ءدال وسى ءۇش پۋنكتىڭ ءارتۇرلى كوزقاراستاعى ەلدەردى بىرىكتىرە الاتىن پوتەنسيالى بار"، – دەدى نيكيفوروۆ ۋكراينا تەلەارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا.

زەلەنسكيي العاش رەت 2022 جىلدىڭ قاراشاسىندا وتكەن "ۇلكەن جيىرمالىق" سامميتىندە ءوزىنىڭ 10 تارماقتان تۇراتىن بەيبىتشىلىك فورمۋلاسىن جاريالادى.

وعان ۋكراينانىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىن قالپىنا كەلتىرۋ، رەسەيلىك جاۋىنگەرلەردى ەلدەن تولىقتاي شىعارۋ جانە رەسەيدى اسكەري قىلمىستارى ءۇشىن قۋدالايتىن ارنايى تريبۋنال قۇرۋ كىرەدى.

كييەۆ سامميت قورىتىندىسىندا كومميۋنيكە جاريالانادى دەپ كۇتىپ وتىر.

وزگە بەيبىتشىلىك باستامالارى

ۋكراينا مەن رەسەي اراسىنداعى العاشقى كەلىسسوزدەر رەسەي باسقىنشىلىعىنىڭ العاشقى كۇندەرىندە ءوتتى. دەلەگاسيالار بەلارۋستە، ودان كەيىن 2022 جىلدىڭ ناۋرىزىندا ىستانبۇلدا كەزدەسكەنىمەن، كەيىننەن بۇل ارەكەتتەر توقتاپ قالدى.

2022 جانە 2023 جىلدارى جۇڭگو، ۆاتيكان جانە افريكا ەلدەرى دە جەكە بەيبىت باستامالاردى جاريالادى. ءبىراق ولاردان دا ناتيجە بولمادى.

2022 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە زەلەنسكيي پۋتينمەن كەز كەلگەن كەلىسسوزگە تىيىم سالۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. ۋكراينا جەتەكشىلىگى رەسەيمەن بەيبىت كەلىسسوزدەر ماسكەۋ ءوز كۇشتەرىن ۋكراينا تەرريتورياسىنان تۇگەل اكەتكەندە عانا مۇمكىن بولادى دەگەن ۇستانىمىنان تايماي وتىر.

بۇل ماقالا تۋرالى نە ويلايسىز؟