ءتىرى بولسام، قازاققا قىزمەت ەتپەي قويمايمىن!

ءاليحان بوكەيحان

«ءوزىنىڭ ساياسي ءستيلىن قۇردى»: نەلىكتەن مەملەكەت باسشىسىن جاڭا فورماسيا ادامى دەپ اتايدى؟

18 مامىر 2024 309

قاسىم-جومارت توقايەۆ وتباسىندا قالىپتاسقانداي، ءوزىنىڭ تۋعان كۇندەرىن تويلامايدى. ماسەلەن، وتكەن جىلى ەلباسى ءوزىنىڭ جەتپىس جىلدىق مەرەيتويىن قىتايدا قارسى الدى، وندا ول جۇمىس ساپارىمەن بارعان بولاتىن، دەپ حابارلايدى Alash.KZ ۇلتتىق پورتالى lenta.ru سايتىنا سىلتەمە جاساپ.

ال وسى مامىردا ەاەو مەرەيتويلىق ءسامميتىنىڭ جۇمىسىنا قاتىسىپ، جەڭىس كۇنىنە ارنالعان شەرۋگە قاتىستى.

«رەسەيدە ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك پەن وداقتاستىقتى، سونداي - اق ەاەو، ۇقشۇ، تمد، شىۇ جانە باسقا دا كوپجاقتى قۇرىلىمدار اياسىنداعى سىندارلى ءوزارا ءىس-قيمىلدى دامىتۋعا قوسقان ءسىزدىڭ جەكە ۇلەسىڭىز جوعارى باعالانادى»، - دەپ جازدى رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين قازاقستان باسشىسىنا قۇتتىقتاۋ جەدەلحاتىندا.

قازاقستان پرەزيدەنتى رەتىندە ناعىز ۇلتتىق كوشباسشى بولىپ قانا قويماي، الەمدىك ساياسي ارەنادا قۇرمەتكە يە، - دەلىنگەن «لەنتا.رۋ» ساراپشىلىق پىكىرلەردە.

«حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت»

ەتنيكالىق جانە حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى انتون برەديحين توقايەۆتى جاڭا فورماسيا ادامى دەپ اتايدى، ويتكەنى ول مەملەكەتتىك جۇيەنىڭ حالىق ۇنىنە قۇلاق اسۋ ارقىلى قالاي وزگەشە جۇمىس ىستەيتىنىن ناقتى كورسەتە الدى دەپ سانايدى.

ساراپشى قازاقستان پرەزيدەنتى ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە مادەني دامۋى سالاسىندا تۇبەگەيلى مەملەكەتتىك رەفورمالاردى جۇرگىزۋ جولىن تاڭداعانىن اتاپ ءوتتى.

ارنايى اسكەري وپەراسيا باستالعاننان بەرى توقايەۆ ءوزىن رەسەيمەن قارىم-قاتىناستى ساقتاۋ، سىرتقى ەكونوميكالىق جانە سىرتقى ساياسي ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ كوپۆەكتورلى فورماتىن قالىپتاستىرۋ تۇرعىسىنان دايەكتى ساياساتكەر رەتىندە تانىتتى.

انتون برەديحين

ەتنيكالىق جانە حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى ەتنيكالىق جانە حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى

ناتيجەسىندە، قازاقستان بۇگىندە، ونىڭ ايتۋىنشا، ءازىربايجان جانە باسقا دا ءبىرقاتار ەلدەر سياقتى، جاھاندىق الەممەن جانە ەڭ الدىمەن ەۋروپا مەن ۇجىمدىق باتىس ەلدەرىمەن قارىم-قاتىناس جۇيەسىنىڭ ترانسفەرلىك ءدالىزى بولا وتىرىپ، رەسەيدىڭ قاقپاسى ىسپەتتەس بولدى. قازاقستان ەۋرازيالىق وداقتىڭ ماڭىزدى قاتىسۋشىسى بولعاندىقتان، ەتنيكالىق جانە حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگىن دە اتاپ ءوتتى.

ال رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ جۇڭگو جانە قازىرگى ازيا ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى الەكساندرا پەرمينوۆا پرەزيدەنت توقايەۆتىڭ 2019 جىلدان بەرگى تانىمالدىعى ونىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قۇرۋعا، حالىقتىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە بارىنشا جاۋاپ بەرۋگە تىرىسۋىنا نەگىزدەلگەن دەپ سانايدى.

ونىڭ ايتۋىنشا، بيلىككە كەلگەن ساتتە بۇل ونىڭ الەۋمەتتىك مەملەكەت قۇرۋ تۋرالى مالىمدەمەلەرىندە كورىنىس تاپقان، ال 2022 جىلعى داعدارىس جانە ودان كەيىنگى «ءادىل قازاقستان» قۇرۋ جونىندەگى ناۋقان جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ەلەمەنتتى جانداندىرۋ، ەسكى ەليتالار اكتيۆتەرىنىڭ ءبىر بولىگىن شەتەلدەن قايتارۋ قوعام تاراپىنان دا وڭ قابىلداندى. ساراپشى مۇنداي كوزقاراس قازاقستانداعى 2022 جىلعى رەفەرەندۋم مەن سايلاۋ ناتيجەلەرىندە كورىنىس تاپتى دەپ ەسەپتەيدى.

پرەزيدەنتتىڭ ءوزى 2024 جىلدىڭ قىسىندا ءوزىنىڭ باعدارلامالىق سۇحباتىندا مالىمدەگەندەي، قازاقستان سىرتقى ساياساتتىڭ باسىمدىعى رەتىندە كورشىلەرىمەن — رەسەيمەن جانە قىتايمەن تاتۋ كورشىلىك قاتىناستاردى تاڭدايدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ەلدى ورنىقتى دامىتۋعا، ونىڭ ىشىندە ءوزىنىڭ ءىرى كورشىلەرىنىڭ كومەگىمەن ۇلتتىق بايلىقتى ۇلعايتۋعا جانە تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا باعىتتالعان بۇل باعىتىن ونىڭ سايلاۋشىلارى دا قولدايتىنى انىق.

الەكساندرا پەرمينوۆا

رعا جۇڭگو جانە قازىرگى ازيا ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى

الەكساندرا پەرمينوۆا قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ەل پرەزيدەنتى بولىپ سايلانعانعا دەيىن دە كوپتەگەن شەتەلدىك كوشباسشىلار، حالىقارالىق الاڭدار مەن الەمدىك ينستيتۋتتاردىڭ وكىلدەرى پراگماتيكالىق، ۇتىمدى ديپلومات، ءوز ەلىنىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىنىڭ ناعىز قورعاۋشىسى رەتىندە تانىمال بولعانىن ەسكە سالادى.

«ديپلوماتيالىق، بىلىمدىلىك جانە ديالوگقا ۇتىمدى كوزقاراس، بالكىم، رەسەيلىك كورەرمەننىڭ جاڭالىقتاردان بايقاعان توكايەۆ بەينەسىنىڭ نەگىزگى قاسيەتتەرى بولسا كەرەك»، — دەپ اتاپ ءوتتى رعا جۇڭگو جانە قازىرگى ازيا ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى.

«ءوز ەلىن قازىرگى الەمنىڭ قيىنشىلىقتارىنا بەيىمدەي بىلەدى»

رەسەي ۇكىمەتى جانىنداعى قارجى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ومبى فيليالىنىڭ كافەدرا مەڭگەرۋشىسى، ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى سەرگەي ەۆسەەنكو توقايەۆتىڭ ورتالىق ازياداعى ەلەۋلى كوشباسشى ەكەنىن اتاپ وتەدى.

«توقايەۆتىڭ تابىستى پرەزيدەنت ەكەنىن ايتا الامىن. دەنى ساۋ بولسىن! ونىڭ ۇستىنە ءقازاقستان-بىزدىڭ ۇلكەن شەكارالاس كورشىمىز»، - دەپ اتاپ ءوتتى ول.

ونىڭ ايتۋىنشا، ومبى وبلىسى ارقىلى ەكى جاققا دا قوزعالىس ايتارلىقتاي جوعارى، حالىق ەكى جاققا دا ينتەگراسيالانادى.

«رەسەيدە دە، قازاقستاندا دا ءارتۇرلى ۇلتتار مەن دىندەرگە تولەرانتتىق پەن قارىم-قاتىناس ءتيىستى دەڭگەيدە بولۋى قۋانتادى. ال ەكونوميكاعا كەلەتىن بولساق، جىلدام تەك جويىلۋى مۇمكىن»، - دەپ ەسەپتەيدى سەرگەي ەۆسەەنكو.

ونىڭ ايتۋىنشا، كوتەرىلۋ شىدامدىلىقتى، مۇقيات جۇمىس پەن باقىلاۋدى قاجەت ەتەدى. توقايەۆ، ول، ارينە، مۇددەلەر تەپە-تەڭدىگىن تابۋعا ءتيىستى ورتالىق ازياداعى مىقتى كوشباسشى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ديپلومات رەتىندە ول مۇنى ىستەي الادى، دەيدى ساراپشى.

رحشجمقا حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك جانە رەسەيدىڭ سىرتقى ساياسي قىزمەت كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى، ساياساتتانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى الەكساندر ميحايلەنكو پرەزيدەنت ينستيتۋتىنىڭ قازاقستاننىڭ ساياسي قۇرىلىمىنداعى ءرولى وتە جوعارى ەكەنىن، مەملەكەتتىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنىڭ باعىتى كوبىنە وعان بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

ءبىر كەزدەرى توقايەۆ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى، ۇكىمەت ءتوراعاسى، رەسپۋبليكالىق پارلامەنت سەناتىنىڭ باسشىسى قىزمەتتەرىن اتقاردى، سوندىقتان ول ىشكى ساياسات قۇرالدارىن عانا ەمەس، سونىمەن قاتار حالىقارالىق قىزمەتتە، ونىڭ ىشىندە بۇۇ-نىڭ جەنيەۆاداعى بولىمشەسىنىڭ باسشىسى رەتىندە مول تاجىريبەگە يە.

الەكساندر ميحايلەنكو

رحشجمقا حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك جانە رەسەيدىڭ سىرتقى ساياسي قىزمەت كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى

مۇنىڭ ءبارى، ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، ونىڭ قازاقستان پرەزيدەنتى رەتىندەگى قازىرگى قىزمەتىنە وڭ اسەرىن تيگىزەدى، ول تاياۋ شەت ەلدەردەن، ءبىرىنشى كەزەكتە رەسەيدەن كەلگەن ارىپتەستەرى اراسىندا، سونداي-اق بۇكىل الەمنىڭ مەملەكەت قايراتكەرلەرى اراسىندا لايىقتى بەدەلگە يە.

ال رەسەي ساياساتتانۋشىلار قوعامىنىڭ تالداۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اندرەي سەرەنكو توقايەۆتى «ەلدىڭ ۇلتتىق ساياسي جۇيەسىن قۇراستىرۋ نۇكتەسى»، ءسوزسىز ۇلتتىق كوشباسشى، قازاقستان مەن قازاقستاندىق قوعام ءۇشىن ستراتەگيالىق باستامالاردى ازىرلەۋ جانە ىسكە اسىرۋ ورداسى دەپ سانايدى.

ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، رەسپۋبليكانىڭ تۇراقتىلىعى مەن دامۋى ءقازىر قازاقستاندا جۇيەلى رەفورمالاردىڭ ويلاستىرىلعان جانە تەرەڭ كەشەنىن ىسكە اسىراتىن توقايەۆتىڭ تيىمدىلىگى مەن ەنەرگياسىنا تىكەلەي بايلانىستى، ونىڭ ماقساتى – ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي تۇراقتىلىعىن جانە سەنىمدى، پەرسپەكتيۆالى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ، - دەپ سانايدى.

اندرەي سەرەنكو اتاپ وتكەندەي، سىرتقى ساياساتتا توقايەۆ ۇلتتىق ەگەمەندىك پەن بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ءتيىمدى تەتىگىن ازىرلەدى، بۇل وزەكتى حالىقارالىق جانە وڭىرلىك جاعدايدا اسا كۇردەلى بولىپ تابىلادى.

رەسەي ساياساتتانۋشىلار قوعامىنىڭ تالداۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى توقايەۆ ءوز ەلىن قازىرگى الەمنىڭ سىن-قاتەرلەرىنە بەيىمدەيدى، ونى ىشكى جانە سىرتقى قاۋىپتەر مەن كۇيزەلىستەردەن قۇتقارۋعا تىرىسادى جانە ول ءساتتى ورىندالۋدا،- دەپ سانايدى اندرەي سەرەنكو.

بۇل ماقالا تۋرالى نە ويلايسىز؟