ءتىرى بولسام، قازاققا قىزمەت ەتپەي قويمايمىن!

ءاليحان بوكەيحان

ورىس بالاسى ىستەگەن ونەر قازاق­ بالاسىنىڭ قولىنان كەلمەي مە؟

26 ناۋرىز 2024 179

ورىس بالاسى وقۋدان بوساسا، فۋتبول، دوپ، ­جارىس، نەشە ءتۇرلى دەنە تاربيەسى، قازاق ب­الاسى وقۋدان شىقسا كوشە قىدىرۋ، تانىس جا­عالاۋ، جوق جەردەن پايدا قىلا قويۋ...

ورىس­ بالاسى بوس بولسا قۇس اتادى، قايىققا مىنەدى، مۋزىكا تارتادى، كىتاپ، ادەبيەت قارايدى. قازاق بالاسى قولى بوساسا، ءتۇتىن اڭديدى، وسەك اڭديدى...

بۇ قالاي؟ ورىس بالاسى ىستەگەن ونەر قازاق­ بالاسىنىڭ قولىنان كەلمەي مە؟ ابدەن كەل­ەدى. ءبىراق موينى تۇسكىر جار بەرمەيدى. ­نەگە؟ كورگەنى، ۇلگىسى جامان.

جاس كۇنىندە بالاسى بىردەڭەگە ۇرىنىپ نە ءبىر جەرىن قاناتىپ السا­، بالاجان انا ۇستىنە قاراپ: "قۋاتىم-اي! ­اۋىرىپ قالدى ما؟ ۇرلەيىنشى، سۇيەيىنشى" دەپ، اۋىرعان جەرىن ودان جامان اۋىرتادى.­ اياعان سايىن بالاسى ودان سايىن باجىلداپ ­جىلايدى.

بۇل نەگە ۇيرەتەدى؟ جىلاۋىقتىققا، وتىرىك ­بايبالامعا، سارى-ۋايىمعا،ايەڭكەستىككە ۇيرەتەدى.

ارداقتاعان جالعىزىن، ايتپەسە ادام ولار ك­ءوز نۇرىن اتا-اناسى جاسىنان سۇرانشاقتىققا­ ۇيرەتەدى. "اعاتايىڭنىڭ قامشىسىن سۇراي ع­وي"، "بالانىڭ مەسەلىن قايتارماڭىز"، "اتا­لارى ايتتىق، بايعازى، كورىمدىك بەرەتىن ش­ىعار"، "قاراعىم سۇرا، بەرمەسە جىلا"، "ءپا­لەنشە جانعا بەرمەگەن مالى ادىرا قالسىن" ­- مىنە، قازاقتىڭ جاسىنان بالاسىن باۋلۋ ت­ءۇرى.

وسكەن سوڭ بۇل بالا سىمتىك بولماي، س­ۇرانشاق بولماي، جالىنعىش، جاعىنشاق، جارا­مساق بولماي تۇرا ما؟

سۇرانشاقتىق قازاقتىڭ وزىنە ءمىن ەمەس كورى­نەدى. "جىلاماعان بالاعا ەمشەك بەرمەيدى"،­ "بەرمەيتىن ساراڭ بولمايدى، سۇراۋى جەتپە­ءيدى"، "بەرگەن پەرنە بۇزادى" - مىنە سۇراۋ­ قولداعان دانالىعى.

...زامان وتكەن جوق. جامان ادەتتەن قۇتىلام دەگەن ادام قىرىققا كەلسە دە، قۇتىلۋعا بول­ادى. ادەتكە قارسى ادەتتى شوقپار قىلا ءبىل­ۋ كەرەك. جىلاۋىق، بايبالام، جالىنشاق، سۇ­رانشاق، جاعىنشاق، جاراماساق ەلدىڭ جانى ق­ۇل بولادى.

قۇلدىقتان بوسانعاندى جاستاردى­ڭ مىنەزى دالەلدەيدى. جوق بولساڭ دا ءىرى ك­ءوڭىل، سۇڭقار مىنەزدى بول. ونداي قارتقوجا­لار بىزدە جوق ەمەس، بار. سولاردان ۇلگى ا­لىڭدار، باۋىرلار!

جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلى، «بۇل ادەتتەن ارىلۋ كەرەك» ماقالاسىنان

بۇل ماقالا تۋرالى نە ويلايسىز؟