ءتىرى بولسام، قازاققا قىزمەت ەتپەي قويمايمىن!

ءاليحان بوكەيحان

مەملەكەت ۋتيل الىمدى تۇگەلدەي جويىپ تاستاي المايدى - ساراپشى

02 ماۋسىم 2024 259

E-Petition.kz رەسمي پورتالىندا جاريالانعان ۋتيلالىم اقىسىنا قاتىستى پەتيسيا قايتا قارالۋعا قاجەتتى 50 000 قول جيناپ، ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنە جىبەرىلدى، دەپ حابارلايدى Alash.kz سايتى Skifnews.kz اقپارات پورتالىنا سىلتەپ.

ق ر مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ رەسمي سايتىندا حابارلانعانداي، ق ر ارپك-نىڭ 90-4-بابىنا سايكەس، 50 000-نان اسا قول جينالعان پەتيسيا ق ر ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنىڭ قاراۋىنا جولداندى.

ق ر ارپك-نىڭ 90-5-بابىنا ساي، كەلىپ تۇسكەن ءوتىنىش ونى تىركەگەن ساتتەن باستاپ 40 جۇمىس كۇنىنە دەيىنگى مەرزىم ىشىندە قارالاتىنىن ءمالىم ەتكەن-دى.

پەتيسيا اۆتورلارى 8 جىل بۇرىن ۋتيلالىمدى ەنگىزۋ باسەكەلەستىكتىڭ جويىلۋىنا جانە سونىڭ سالدارىنان اۆتوكولىكتەردىڭ، اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىنىڭ جانە ارنايى تەحنيكالاردىڭ باعاسىنىڭ كۇرت وسۋىنە اكەلدى دەپ ەسەپتەيدى.

"اۆتوكولىك پەن مەحانيكالاندىرۋعا قاتىستى بارلىق نارسەنىڭ باعاسى ءوستى: جۇك تاسىمالداۋ، مەحانيكالاندىرۋ جانە قوعامدىق كولىك قىزمەتتەرى، ازىق-تۇلىك، حالىق تۇتىناتىن تاۋارلار، تۇرعىن ءۇي قۇنى جانە تاعى باسقالار قولجەتىمسىز باعاعا بايلانىستى قازاقستان ازاماتتارى وزدەرىنىڭ جەكە كولىكتەرىن جاڭارتۋدى توقتاتتى، ەلدەگى كولىكتەر پاركى قاتتى ەسكىردى"، - دەلىنگەن پەتيسيادا.

ناتيجەسىندە، پەتيسيا اۆتورلارىنىڭ تالاپ ەتەتىندەرى:

- ەكولوگيا مينيسترلىگىنە جەڭىل اۆتوموبيلدەرگە (م1 ساناتى) كادەگە ۋتيلالىمنىڭ مولشەرلەمەسىن 100 مىڭ تەڭگەگە دەيىن، اۆتوكولىكتىڭ قالعان ساناتتارىنا 0 تەڭگەگە دەيىن تومەندەتۋ تۋرالى، اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنا ۋتيلالىمنىڭ تولىق كۇشىن جويۋ تۋرالى حاتتار ەنگىزۋ؛

- ۇلتتىق ەكونوميكا جانە قارجى مينيسترلىكتەرىنە اۆتوكولىكتى باستاپقى تىركەگەنى ءۇشىن مولشەرلەمەلەردى 0،25 اەك-كە دەيىن تومەندەتۋدى ەنگىزۋ.

ايتا كەتەيىك، بۇعان دەيىن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى دا كولىكتەردى ۋتيلالىم جانە باستاپقى تىركەۋ باعاسىن تومەندەتۋدى ۇسىنعان بولاتىن. ولار ەلىمىزدىڭ كولىك پاركىنىڭ ەسكىرە باستاعانىن – باسقا ەلدەردەن اۆتوكولىكتەردى اكەلۋ كەزىندەگى جوعارى كەدەندىك باج سالىعى ساتىپ الۋشى ءۇشىن تۇپكىلىكتى باعانىڭ وسۋىنە اكەلەتىنىن اتاپ ءوتتى.

ال مينيسترلىك وكىلدەرى ءوز كەزەگىندە ۋتيلالىم نە ءۇشىن قاجەت ەكەنىن جانە اۆتوكولىك ونەركاسىبىنىڭ دامۋىنا اسەرى جايلى ءتۇسىندىردى.

ۋتيل الىمدارى مەن باستاپقى تىركەۋ جارناسى اۆتوموبيلدەردىڭ يمپورتى مەن پايدالانۋىن رەتتەۋگە باعىتتالعان شارالار كەشەنىنىڭ ءبىر بولىگى. ولاردىڭ قاتارىندا كولىكتىڭ قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەستىگىن تەكسەرۋ دە بار، ول  جولدارداعى ازاماتتاردىڭ جالپى قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.

قازىرگى كۇنى قىزۋ پىكىرتالاسقا سەبەپ بولعان ۋتيل الىمى 2016 جىلى ەنگىزىلگەن.  ق ر ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىندە ۋتيلالىمنىڭ ەنگىزىلگەن كەزىنەن بەرتىنگە دەيىن اۆتوونەركاسىپتى دامىتۋعا اسەرى تۋرالى ايتتى. 

"سودان بەرى ۋتيلالىم داۋ-دامايعا اينالدى، مۇنىڭ ءبىر جاعىندا ەكولوگيالىق تۇراقتىلىق پەن قازاقستاندىق اۆتوموبيل ونەركاسىبىن دامىتۋعا ۇمتىلۋ تۇرسا، ەكىنشى جاعىندا – وتاندىق ەكونوميكاعا زيان كەلتىرۋ ءقاۋپىنىڭ تۋىنداۋى تۇرعانىن ەسكەرۋ قاجەت"، - دەدى ۆەدومستۆوداعىلار.

وتاندىق كولىك پاركىنىڭ جاڭارۋىنا ءبىرىنشى كەزەكتە ۋتيلالىم مەن باستاپقى تىركەۋ الىمىن تولەۋدىڭ ەنگىزىلۋى ايتارلىقتاي اسەر ەتكەن. مينيسترلىك وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا، 10 جىلدان اسقان كولىكتەردىڭ سانى ازايىپ، ءوز كەزەگىندە شىققانىنا 3 جىلدان از بولعان كولىكتەردىڭ ۇلەسى ارتقان. بۇل فاكتور جول قاۋىپسىزدىگىنىڭ جاقسارۋىنا اكەلدى دەلىنەدى حابارلامادا.

"2022 جىلى جول-كولىك وقيعالارىنىڭ سالدارىنان 15 مىڭنان استام ادام زارداپ شەكتى، بۇل كورسەتكىش ءبىر جىل بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا 8،9 پايىزعا ءوستى. 2023 جىلدىڭ قاراشاسىندا 13،2 مىڭ تىركەلگەن بولسا، بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 1،5 پايىزعا تومەن"، - دەدى ۆەدومستۆوداعىلار.

سونداي-اق 2022 جىلى قازاقستانعا 350 مىڭنان استام ەسكى كولىك اكەلىندى، ءبىراق وتاندىق اۆتوموبيل ونەركاسىبىندەگى ءوندىرىس كورسەتكىشتەرى 20 پايىزعا، ال ساتىلىمدار 40 پايىزدان استام بولدى. 

وتكەن جىلى ساتىلعان كولىكتەردىڭ كورسەتكىشتەرى 30،2 پايىزعا، ال شىعارىلعاندارى 60،2 پايىزعا ءوستى، بۇل قازاقستاندىق اۆتوموبيل ونەركاسىبى تاريحىنداعى ەڭ جاقسى ناتيجە دەپ اتاۋعا بولادى.  بۇل كورسەتكىشتەر جاڭا اۆتوكولىكتەرگە سۇرانىستىڭ ارتقانىن عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ىشكى نارىقتىڭ دامۋ الەۋەتىن دە كورسەتەدى. 

"سونىمەن قاتار قازاقستاندىق اۆتوموبيل ونەركاسىبىنىڭ دامۋىنداعى وڭ تەندەنسيا ءىرى كولىك كومپانيالارىمەن جانە اۆتوموبيل بولشەكتەرىن شىعاراتىن كاسىپورىندارمەن بىرلەسە وتىرىپ، نارىقتى قاجەتتى ماتەريالدارمەن عانا ەمەس، جۇمىس ورىندارىمەن، سونىمەن قاتار جاڭا ونىمدەرمەن قامتاماسىز ەتەتىن جاڭا زاۋىتتاردىڭ اشىلۋىمەن دە قولداۋ كورسەتۋدە. اۆتوكولىك پاركىن جاڭارتۋ تەك جول قاۋىپسىزدىگىنە عانا وڭ اسەر ەتىپ قويمايدى، ول قاۋىپسىزدىك جۇيەسى جاقسىراق كولىكتەردى تاڭداۋ مۇمكىندىگىن بەرۋ ارقىلى ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا دەگەن ۇمتىلىسىنان كورىنەدى"، - دەلىنگەن حابارلامادا.

ونەركاسىپ مينيسترلىگىنىڭ پىكىرىنشە، ىشكى نارىقتا ءوندىرىستى ىنتالاندىرۋمەن ەكولوگيالىق تازا اۆتوموبيلدەرگە بىرتىندەپ كوشۋ ساياساتى ۋتيلالىم مەن باستاپقى تىركەۋدىڭ ارقاسىندا وڭتايلى شەشىم بولماق.

پەتيسياعا قاتىستى ماڭىزدى شەشىم 5 شىلدەدە قابىلدانادى.

بۇل تۋرالى 28.05.2024ج. وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىنان كەيىنگى بريفينگتە ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى قانات شارلاپايەۆ مالىمدەدى.

«ءقازىر پەتيسياعا قاتىستى كوميسسيا قۇرىلىپ جاتىر. 24 مامىردان باستاپ 5 شىلدەگە دەيىن كوميسسيا 50 مىڭ قول جيناعان پەتيسيا بويىنشا پىكىرىمىزدى بەرۋىمىز كەرەك»، - دەپ حابارلادى شارلاپايەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، پەتيسيانى قاراستىرۋ، قورىتىندى شىعارۋ تەتىگىنە بارلىعى 40 كۇن ۋاقىت بەرىلەدى.

ۋتيل الىمدى مۇلدەم الىپ تاستاۋ – ءبىر كۇندىكتى ويلاۋ

كولىك نارىعىنا قالام تەربەپ جۇرگەن ساراپشى ولجاس وقاس قازاقپارات سايتىنا بەرگەن سۇحباتىندا ۋتيلالىمنىڭ جويىلىپ-جويىلماۋى قاراپايىم حالىقتىڭ كولىك قاجەتتىلىگىنىڭ شەشىمىن جەڭىلدەتپەيتىنىن ايتىپ ءوتتى.

ەل اراسىندا قاتە تۇسىنىك تە جوق ەمەس. ۋتيليزاسيالىق الىمدى جويسا، بۇكىل ماڭىزدى ماسەلەلەر شەشىلىپ كەتەتىن سياقتى قۋانىپ جاتىر. نەگىزىندە ولاي ەمەس. مىسالى، كوبىمىزدىڭ Camry العىمىز كەلەدى عوي. ءبىراق جاڭا، جاقسى Camry العىسى كەلەتىن ادام ول ۋتيل الىمعا قارامايدى. ياعني، اقشا كەرەك، ەڭ باستىسى. ال وعان اقشاسى جەتپەيتىن ادامنىڭ ۋتيل الىم جويىلسا دا، قولى جەتپەيدى. تەك ەسكى كولىكتى قاناعات تۇتادى. سوندا كەدەندىك، ۋتيليزاسيالىق الىم دەگەندەر ەكىنشى قاتارداعى ماسەلە.

مەملەكەت ۋتيل الىمدى تۇگەلدەي جويىپ تاستاي المايدى. ويتكەنى مەملەكەتتىڭ ينۆەستورلار الدىنداعى مىندەتتەمەسى بار. قوستانايداعى، الماتىداعى زاۋىتتاردا كوپتەگەن ماركانىڭ مودەلدەرى جاسالىپ جاتىر. ءۋتيلدى تۇگەلدەي الىپ تاستاسا، ولاردىڭ ءونىمىن قازاقستاندا ەشكىم ساتىپ المايدى. ال ولار قازاقستانعا ۇلكەن اقشا قۇيار الدىندا كەلىسىمشارتقا قول قويعان. قازاقستاندا ولاردىڭ بۇل تۇرعىداعى مۇددەسى زاڭ اياسىندا قورعالادى دەگەن ماعىنادا ۋاعدالاستىقتار بولعان.

سوندىقتان تولىقتاي الىپ تاستامايدى. ءقازىر كوميسسيا قۇرىلدى عوي. بۇل ماسەلە بىردەن شەشىلمەيدى. 1-2 ايعا سوزىلۋى مۇمكىن. ويتكەنى مەملەكەتتىڭ بىرنەشە قاۋلىسى كەرەك، سوسىن ەكوتالاپ بويىنشا نورمالاردى وزگەرتۋ كەرەك. ۋتيل الىم بولعان سوڭ تەك قانا جەڭىل كولىككە ەمەس، اۋىلشارۋاشالىق تەحنيكاعا دا بايلانىستى، ەلەكتروموبيلدەرگە دە قاتىستى. وسىنىڭ ءبارىن دۇرىستاۋ ءۇشىن ءبىراز ۋاقىت كەرەك. رەسەيدەگى جاعدايدى نازاردا ۇستايدى. ويتكەنى ۋتيل الىمدى مۇلدەم جويىپ تاستاسا، رەسەيدىڭ بۇكىل قاڭسىعى بىزگە كەلەدى. ءقازىر رەسەي كولىگىنىڭ اعىلۋىن ۋتيل الىم عانا ۇستاپ تۇر. مىسالى «گرانتانىڭ» باعاسى 5 ملن تەڭگەدەن اسىپ كەتتى. ۋتيل الىمدى جويسا، 4 ملن بولۋى مۇمكىن. 1 ملن تەڭگە دەگەن كولىككە قولى جەتپەي جۇرگەن ادام ءۇشىن ەداۋىر ايىرما. ادامدار ويلانىپ قالۋى مۇمكىن، قانشا دەگەنمەن جاڭا ماشينە عوي.

كەيبىر پوپۋليستەر 50-100 دوللار بولۋ كەرەك دەگەندى ايتىپ ءجۇر. باسقا ەشقانداي الىم بولماۋى كەرەك دەيدى. ونداي بولسا، شەتەلدەن قالاعان كولىگىڭىزدى وپ-وڭاي اكەلىپ تىركەيسىز. ءبىراق اقشانىڭ ءبارى شەتەلگە كەتەدى. سوعىلعان ماشينەلەر كوپ كىرەدى. ەكولوگيالىق تالاپتارعا جاۋاپ بەرمەيتىن كولىكتەر قاپتاۋى مۇمكىن. ءبىر جاعىنان ونىڭ ءبارى رەتتەلىپ جاتىر عوي. ۋتيل الىمدى مۇلدەم الىپ تاستاۋ – ءبىر كۇندىكتى ويلاۋ. «ءقازىر جاقسى ماشينا تەپسەم بولدى. ار جاعىندا نە بولاتىنىن كورە جاتارمىز» دەگەن نيەت قانا، - دەيدى ساراپشى.

بۇل ماقالا تۋرالى نە ويلايسىز؟