ءتىرى بولسام، قازاققا قىزمەت ەتپەي قويمايمىن!

ءاليحان بوكەيحان

مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىندا جاس عالىمدارمەن كەزدەستى

31 مامىر 2024 187

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ الماتى قالاسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ تاياۋدا عانا كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن «عىلىم ورداسى» عيماراتىن ارالاپ كورىپ، عىلىمي قاۋىمداستىقپەن كەزدەستى.

اكادەميك قانىش ساتبايەۆ نەگىزىن قالاعان قازاق عىلىمىنىڭ قارا شاڭىراعىنا «Qazaq Stroy» قۇرىلىس كومپانياسى بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى اياسىندا قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن. جوندەۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى بارىسىندا تاريحي عيماراتتىڭ باستاپقى ارحيتەكتۋرالىق كەلبەتىن ساقتاۋعا ايرىقشا ءمان بەرىلگەن. مىسالى، عيماراتتىڭ كوپتەگەن ەلەمەنتتەرى – قاسبەتى، ەدەنى، ءمارمار باسپالداقتارى، ىشكى جانە سىرتقى بەزەندىرۋلەرى بۇرىنعى ۇلگىگە ساي رەستاۆراسيادان وتكەن. بۇدان بولەك، ينجەنەرلىك جەلىلەر مەن جيھاز-جابدىقتار تولىقتاي جاڭارتىلىپ، اۋا باپتاۋ، ءورت قاۋىپسىزدىگى جۇيەلەرى ورناتىلعان. قازىرگى كەزدە 6 پاۆيلوندا جوندەۋ جۇمىستارى تولىقتاي اياقتالعان. ال قالعان التاۋىندا رەكونسترۋكسيالاۋ جۇمىستارى قىسقا دەيىن بىتەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.

بۇدان كەيىن، مەملەكەت باسشىسى «عىلىم ورداسىنىڭ» اكت زالىندا جاس عالىمدارمەن كەزدەستى.

پرەزيدەنت ءوز سوزىندە شيكىزاتقا ارقا سۇيەپ وتىرعان ەل الىسقا بارمايتىنىنا نازار اۋدارىپ، بىزگە عالىمدار، ينجەنەرلەر، ونەرتاپقىشتار قاجەت ەكەنىن ايتتى.

– بۇگىندە الپاۋىت ەلدەردىڭ اراسىندا بارلىق سالادا باقتالاستىق ءورشىپ تۇر. ءبىز وسى كۇردەلى كەزەڭدە ەكونوميكانىڭ جاڭا ۇلگىسىنە كوشە باستادىق. ءادىل، ينكليۋزيۆتى ءارى باسەكەگە قابىلەتتى ەكونوميكا قۇرۋعا كىرىستىك. عىلىم مەن يننوۆاسيا ونىڭ باستى تىرەگى بولۋعا ءتيىس. ءبىز كوشكە ىلەسەتىن ەمەس، كوشتى باستايتىن ەلدەردىڭ قاتارىندا بولۋىمىز كەرەك. ءبىر سوزبەن، عىلىمي الەۋەتىمىزدى ارتتىرۋ قاجەت. جالپى، وسى باعىتتا ءبىراز شارۋا اتقارىلىپ جاتىر. مەن عىلىم جانە تەحنولوگيالار جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەستىڭ وتىرىسىندا ءبىرقاتار ناقتى تاپسىرما بەردىم. بارلىق ماسەلە مەنىڭ تىكەلەي باقىلاۋىمدا. ءقازىر «عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى» زاڭ جوباسى پارلامەنتتە قارالىپ جاتىر. كەشە سەنات ونى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. بۇل – وتە ماڭىزدى ءارى كوپتەن كۇتكەن قۇجات. عىلىمدى باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ كەرەك. عالىمدارعا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋ ماسەلەسى دە ماڭىزدى. سوندىقتان زاڭدا عىلىمي قاۋىمداستىقتىڭ مۇددەسى بارىنشا ەسكەرىلەتىن بولادى، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ ەلىمىزدە عىلىم مەن جوعارى ءبىلىم سالالارىن دامىتۋ ءۇشىن قابىلدانىپ جاتقان كەشەندى شارالاردى اتاپ ءوتتى. ناقتىراق ايتقاندا، بىلىكتى كادرلار ازىرلەۋگە ارنالعان گرانت سانى سوڭعى جىلدارى ءبىر جارىم ەسە كوبەيدى. قازاقستاندا الەمنىڭ بەدەلدى 12 جوعارى وقۋ ورنىنىڭ فيليالى جۇمىس ىستەپ تۇر. كوپ ۇزاماي تاعى بىرنەشەۋى اشىلادى. زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىساتىن ۋنيۆەرسيتەتتەر كوبەيۋدە. تەحنولوگيا پاركتەرى جانە ينجينيرينگ ورتالىقتارى اشىلىپ جاتىر. جىل سايىن 500 عالىم شەتەلدە تاعىلىمدامادان وتەدى. مينيسترلىك جاس عالىمدارعا مىڭداعان گرانت ءبولىپ جاتىر. پرەزيدەنتتىڭ پىكىرىنشە، مۇنىڭ ءبارى – عىلىمدى دامىتۋعا وڭ ىقپالىن تيگىزەتىن شارالار.


مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا، جاھاندىق عىلىمي-تەحنيكالىق ريەۆوليۋسيا جاعدايىندا عالىمدار مەن ءبىلىمپازداردىڭ ءرولى بىردەن ارتادى. الايدا ەڭ باي ەلدەردىڭ ءوزى بارلىق سالا بويىنشا جوعارى دەڭگەيدە زەرتتەۋ جۇرگىزە المايدى. سوندىقتان تابىسقا جەتۋ ءۇشىن باسىم باعىتتاردى ايقىنداپ الىپ، عىلىمي قاۋىمداستىقتىڭ، مەملەكەت پەن بيزنەستىڭ كۇش-جىگەرىن جۇمىلدىرۋ كەرەك.

بۇل رەتتە قاسىم-جومارت توقايەۆ سيفرلاندىرۋ، ەنەرگەتيكا، اتوم ەنەرگەتيكاسى، مۇناي حيمياسى، گەولوگيالىق بارلاۋ، ماشينا جاساۋ، مەديسينا، فارماسيەۆتيكا، بيوتەحنولوگيا، اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىن ىلگەرىلەتۋگە نازار اۋدارىپ، جول-كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ، سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى باسقارۋ، تابيعي جانە تەحنوگەندى سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايلاردى بولجاۋ جانە ونىڭ الدىن الۋ سەكىلدى ماڭىزدى مىندەتتەرگە كەڭىرەك توقتالدى.

بۇدان بولەك، مەملەكەت باسشىسى قوعامدا ەكولوگيالىق مادەنيەت قالىپتاستىرۋ، وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىق سىندى مورالدىق دەگراداسيانىڭ ءورشۋىن تۇپ-تامىرىمەن جويۋ، ەڭبەك ادامىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ، ەڭبەكقورلىق پەن كاسىبي بىلىكتىلىكتى جاپپاي دارىپتەۋ سەكىلدى قۇندىلىقتاردى قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى ەكەنىنە توقتالىپ، وسى باعىتتا قابىلدانىپ جاتقان زاڭنامالىق، ينستيتۋسيونالدىق شارالاردى اتاپ ءوتتى.

قاسىم-جومارت توقايەۆ ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە، الداعى ەكى جىلدا جاس عالىمداردىڭ زەرتتەۋىنە بولىنەتىن گرانت سانى تاعى دا كوبەيەتىنىن، ول ءۇشىن بيۋدجەتتەن 18 ميلليارد تەڭگە بولىنەتىنىن مالىمدەدى. سونداي-اق ناقتى شارالار ارقىلى ەلىمىزدەگى عىلىمدى جانە جالپى عالىمدار قاۋىمىن قولداۋ جۇمىسى الداعى ۋاقىتتا دا جالعاساتىنىن جەتكىزدى.

شارا سوڭىندا پرەزيدەنت جاس عالىمدارعا الەۋمەتتىك تۇرعىدان قولداۋ كورسەتۋ – مەملەكەتتىڭ مىندەتى ەكەنىن اتاپ ءوتىپ، عىلىمنىڭ ءتۇرلى سالاسىندا ەسەلى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ون ازاماتقا سالتاناتتى تۇردە پاتەر سەرتيفيكاتتارىن تابىستادى.

سونىمەن قاتار جيىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى اقىلبەك كۇرىشبايەۆ، ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى جانىنداعى جاس عالىمدار كەڭەسى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى شاحيسلام لايسحانوۆ ءسوز سويلەدى.

پرەزيدەنتتىڭ جاس عالىمدارمەن كەزدەسۋدە سويلەگەن ءسوزىنىڭ تولىق ماتىنىمەن مىنا سىلتەمە ارقىلى تانىسۋعا بولادى.

بۇل ماقالا تۋرالى نە ويلايسىز؟