ءتىرى بولسام، قازاققا قىزمەت ەتپەي قويمايمىن!

ءاليحان بوكەيحان

ەۋروپادا ەستىلگەن ءۇن

26 ناۋرىز 2024 226

الاش قايراتكەرلەرىنىڭ اراسىندا ەۋروپاعا ەميگراسياعا كەتكەن جالعىز تۇلعا مۇستافا شوقاي ءومىرى كۇردەلى بۇرالاڭ جولىمەن، قىزىق تا قىم-قۋىت قىرلارىمەن ەرەكشەلەنەدى.

الاش كوسەمىنىڭ ادال ءىزباسارى بولا بىلگەن جاس مۇستافا الاششىلدىعىمەن، ۇلتشىلدىعىمەن جانە تۇرىكشىلدىگىمەن ايرىقشا كوزگە تۇسەدى. ول ءيسى قازاق عانا ەمەس، مۇقىم تۇرىك-مۇسىلمان جۇرتىنا سويلەر جەردە شەشەن، ىسكەر جەردە كوسەم بولىپ تانىلدى. ونىڭ اسىل ويلارىندا ءۇش تۇركىستاننىڭ ماقساتى مەن مۇددەسى، تاريحى مەن تاعدىرى، كەلەشەگى مەن كەمەلدىگى تۇنىپ تۇر.

تۇركىستان – مۇستافا شوقاي ويلارىنىڭ بويتۇمارى. ەگەر دە ارىستىڭ سوزدەرىنىڭ ىشىنەن «تۇرىك»، «تۇركىستان» ۇعىمدارىن الىپ تاستار بولساق، وندا ول سوزدەرىنىڭ ەشقانداي سالماعى، قۇنى قالمايدى.

مۇستافا شوقايدىڭ مىزعىماس ويلارى مەن سەرپىمدى سوزدەرىمەن تانىسقاندا جاڭا الەم اشىلادى: ويىڭا وي، ساناڭا سەرگەكتىك، پىكىرىڭە پىكىر قوسادى. تانىم كوكجيەگىن ارتتىراتىن، قازاق دالاسىنان تىسقارى الەم بيىگىنەن قاراپ سويلەگەن ۇنىندە ساعىنىش پەن اڭسار، ارمان مەن مۇرات، ونەگە مەن ۇلگى، اقىل مەن ابىروي، بىرلىك پەن تىرلىك سياقتى ۇلكەن-ۇلكەن قۇندىلىقتار بار.

«الىستا ءجۇرىپ ەل قايعىسىن ويلاپ، الىستا ءجۇرىپ ەل قامىن ويلاپ ەۋروپانىڭ ءار تاراپىندا جۇرگەن، بۇگىنگى تۇركيادا تۇرعان تۇركىستان جاستارى بىرلەسىڭدەر! سەندەردىڭ بىرلىكتەرىڭ، سەندەردىڭ بىر-بىرلەرىڭە كۇش قوسۋلارىڭ ەلىمىزدىڭ باقىتىنا قىزمەت ەتپەك. مۇنى ۇمىتپاڭدار! ءبارىمىزدىڭ قۇبىلامىز ءوزىمىزدىڭ اتاجۇرتىمىز، ولكەمىز تۇركىستان بولماق. تۇركىستان ءۇشىن ءولۋ، تۇركىستان ءۇشىن جان بەرۋ – بارىمىزگە ءبىر ماقسات، ءبىر كيەلى مىندەت بولماق.

«كىمنەن تاياق جەگەندەي،
ءبىزدىڭ تۇرىكتىڭ بالاسى،
الدىرىپ جۇرگەن دۇشپانعا
اۋزىنىڭ الاسى».
بۇل ناقىل ءسوز – مۇستافادان بۇرىن نىسانباي جىراۋعا تيەسىلى. مۇنى ۇمىتپاسقا كەرەك.

«ءبارىمىز ءبىر بولساق، ءبىزدىڭ جەڭبەيتىن جاۋىمىز بولمايدى. ماقساتىمىزعا جەتەمىز، ونسىز ءبىزدىڭ كۇنىمىز جوق. قۇرىپ كەتەمىز. بوسىپ كەتەمىز. قۇرىماس ءۇشىن، بوسپاس ءۇشىن، كۇشىمىزدى بىرىكتىرىپ، ءيىن تىرەستىرىپ، بىر-بىرىمىزگە جاردەم بەرىپ ءجۇرۋىمىز كەرەك. ونسىز ءبىزدىڭ كۇنىمىز قاراڭ. مۇنى ۇمىتپاۋ كەرەك»، – دەيدى ارىستان تۋعان مۇستافا.

مۇستافانىڭ اسىل ويلارى – ءبىرىن-بىرى تولىقتىرىپ تۇراتىن، بىرىنەن-بىرى اجىراعىسىز الاش رەسپۋبليكاسى پەن تۇركىستان مۇحتارياتى كەزەڭىنىڭ ءتۇيىندى تۇجىرىمدارى عانا ەمەس، قازاق ۇلتىنىڭ مىڭجىلدىقتار بويعى ساياسي-ازاماتتىق جانە رۋحاني-اعارتۋشىلىق كۇرەستەگى اتويشىل رۋحى، ۇلت جولىندا قۇربان بولۋعا دايار ۇلتتىق سانا-سەزىمنىڭ قاينارى.

ادامزات اقىل-ويىنىڭ، دانا پاراساتىنىڭ مايەگىنە اينالعان ۇلى سوزدەر مىڭجىلدىقتار بويى ولمەس-وشپەس جازۋلارعا اينالىپ، مۇقىم قوعامدى تاربيەلەۋدە قىزمەت ەتىپ كەلەدى. ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى الىپ تاس كىتاپتاعى سوزدەر دە ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدى تۋلاتادى. بۇل – ءبىزدىڭ ءوز اسىل سوزدەرىمىز، جاي وتىنداي جاسىن ويلارىمىز! ولار ءبىزدىڭ مەرەيىمىزدى وسىرەدى! جىگەرىمىزدى جانيدى! نامىسىمىزدى قايرايدى! رۋحىمىزدى اسقاقتاتادى!

سول كەزدەگى تۇرىك جۇرتىنان ورتاداعى الاش ەلىنە شەيىنگى، ودان بۇگىنگى تاۋەلسىز قازاقستانعا دەيىنگى تىزىلگەن سوزدەر اتويىنا، رۋحىنا ەرىكسىز باس يەمىز. مۇستافا شوقاي سوزدەرى دە ۇلت رۋحىن وياتىپ، نامىسىن قايراپ، بولاشاق ءۇشىن قىزمەت ەتە بەرەتىنى ءسوزسىز. 

الاشتانۋشى عالىم زاڭعار كارىمحان

Facebook پاراقشاسىنان

بۇل ماقالا تۋرالى نە ويلايسىز؟