ءتىرى بولسام، قازاققا قىزمەت ەتپەي قويمايمىن!

ءاليحان بوكەيحان

ەلىمىزدە بولىپ جاتقان سۋ تاسقىنى كەزىندە بىلىكتى ماماندار مەن عالىمداردىڭ تاپشىلىعى ايقىن سەزىلىپ وتىر - توقايەۆ

12 ءساۋىر 2024 398

اقوردادا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ توراعالىعىمەن عىلىم جانە تەحنولوگيالار جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەستىڭ وتىرىسى ءوتىپ جاتىر. مەملەكەت باسشىسى قازىرگى احۋال تۋرالى ءسوز ەتتى.

"ەڭ الدىمەن، مەن ەلىمىزدەگى قازىرگى احۋالعا توقتالىپ وتكىم كەلەدى. جاعدايدى كورىپ، ءبىلىپ وتىرسىزدار، ايماقتاردا سەكسەن جىل بولماعان جويقىن سۋ تاسقىنى بولىپ جاتىر. كوپتەگەن ەلدى مەكەندى قارعىن سۋ باستى. جالپى احۋال وتە كۇردەلى.

ءقازىر ۇكىمەت بارلىق قاجەتتى شارالاردى جەدەل تۇردە قابىلداپ جاتىر. ءتيىستى تاپسىرمالاردى بەردىم، جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرمىز. تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزىنەن باسقا دا ەلدەر زارداپ شەگۋدە. الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندە جەر سىلكىنىسى، ءورت، سۋ تاسقىنى بولىپ جاتىر. ءبىر سوزبەن، جاھاندىق كليمات وزگەرىپ، تابيعي اپاتتار جيىلەپ كەتتى.

1980-1985 جىلدارى الەمدە 1700-گە جۋىق تابيعي اپات بولعان. ال 2010-2015 جىلدارى اپاتتاردىڭ سانى 3700-دەن اسقان. ياعني از ۋاقىتتىڭ ىشىندە تابيعي اپات سانى ەكى ەسە كوبەيدى. جارتىسىنا جۋىعى – سۋعا قاتىستى اپاتتار. ارينە، بۇل – بۇكىل ادامزاتقا ءتونىپ تۇرعان وتە ۇلكەن قاتەر. سوندىقتان مۇنداي اپاتتاردىڭ الدىن الىپ، ازاماتتاردىڭ اماندىعىن قامتاماسىز ەتۋ – اسا ماڭىزدى مىندەت. عىلىم – بۇل مىندەتتى ىسكە اسىرۋدىڭ بىردەن-بىر جولى"، - دەدى توقايەۆ. 

سونداي-اق، ول سۋ تاسقىنى كەزىندە بىلىكتى ماماندار مەن عالىمداردىڭ تاپشىلىعى سەزىلگەنىن ايتتى. 

"اسىرەسە، ەلىمىزدە بولىپ جاتقان سۋ تاسقىنى كەزىندە بىلىكتى ماماندار مەن عالىمداردىڭ تاپشىلىعى ايقىن سەزىلىپ وتىر. مەن عىلىمدى دامىتۋ تۋرالى ۇنەمى ايتىپ ءجۇرمىن. ارينە، عىلىمدى ءبىر كۇندە نەمەسە ءبىر جىلدا دامىتىپ جىبەرۋ مۇمكىن ەمەس. ۇزاق ۋاقىت تاباندى جۇمىس ىستەۋ كەرەك.

وكىنىشكە قاراي، قازاقستاندا ونداعان جىل بويى عىلىمعا جەتە ءمان بەرىلگەن جوق. شىنىن ايتۋ كەرەك. ەلىمىزدىڭ بۇرىنعى عىلىمي الەۋەتى مەن ينفراقۇرىلىمىن جوعالتىپ الدىق. 40 مىڭ عالىم 90-شى جىلدارداعى قيىن كەزەڭدە عىلىمنان مۇلدە قول ءۇزدى. كەيبىر ينستيتۋتتار ساقتالىپ قالعانىمەن، جالپى عىلىم ءبىرتۇتاس جۇيە رەتىندە قاتتى السىرەپ كەتتى. وسىنىڭ سالدارى ەندى كورىنىپ جاتىر. ءبىز ەلىمىزدىڭ عىلىمي الەۋەتىن قالپىنا كەلتىرۋىمىز كەرەك.

ال سۋ تاسقىنىنا ورالساق، الدىمىزدا تۇرعان مىندەتتەر – وتە كۇردەلى، اۋقىمدى. اپاتتان زارداپ شەككەن ازاماتتارعا بارلىق قاجەتتى جاعدايدى جاساۋىمىز كەرەك. بۇل – قوماقتى قاراجاتتى تالاپ ەتەتىن جۇمىس. ءبىراق ءبىز حالىقتىڭ الدىنداعى مىندەتتەمەلەرىمىزدى تولىعىمەن ورىندايمىز. بۇل – پارىز. مەن ءۇشىن بۇل – ەڭ ماڭىزدى جانە ءدال قازىرگى كەزدەگى ەڭ قاجەتتى جۇمىس"، - دەدى پرەزيدەنت. 

بۇل ماقالا تۋرالى نە ويلايسىز؟