ءتىرى بولسام، قازاققا قىزمەت ەتپەي قويمايمىن!

ءاليحان بوكەيحان

بالالار كونتەنتىن دامىتۋ – باستى مىندەت

23 مامىر 2024 276

اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن قازىرگى الەمدە بالالارعا ارنالعان ساپالى مازمۇن ولاردىڭ دامۋىنىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتىنە اينالۋدا. بالالارعا باعىتتالعان مازمۇن تەك كوڭىل كوتەرىپ قانا قويمايدى، سونىمەن قاتار بولاشاق تۇلعالاردى قالىپتاستىرۋدا شەشۋشى ءرول اتقاراتىن ءبىلىم بەرۋ، الەۋمەتتىك جانە ەموسيونالدى فۋنكسيالاردى ورىندايدى.

بىرىنشىدەن، ساپالى مازمۇن بالالاردىڭ تانىمدىق دامۋىنا ىقپال ەتەدى. ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى مەن ينتەراكتيۆتى ويىندار وقۋ، جازۋ، ماتەماتيكا جانە لوگيكا سياقتى نەگىزگى داعدىلاردى دامىتۋعا كومەكتەسەدى. انيماسيالىق فيلمدەر مەن ينتەراكتيۆتى قوسىمشالار سياقتى شىعارماشىلىق ويلاۋ مەن قيالدى ىنتالاندىراتىن باعدارلامالار بالالارعا كوكجيەكتەرىن كەڭەيتۋگە جانە بىلىمدەرىن تەرەڭدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جاقىندا 14 ماۋسىمنان باستاپ «ويجۇمباق 2» انيماسيالىق ءمۋلتفيلمى جارىققا شىقپاق. مۋلتفيلم وڭتۇستىك استانامىز الماتى قالاسىنداعى كينوتەاترلاردا دا كورسەتىلەتىن بولادى. 1،5-2 ساعاتقا سوزىلاتىن مۋلتفيلمدە ءبۇلدىرشىن ادام بويىنان تابىلۋى قاجەت داعدىلار مەن قاسيەتتەردى ۇيرەنە الادى. باي سوزدىك قورى مەن ءارتۇرلى تىلدىك قۇرىلىمدارى بار بۇل كونتەنت بالالارعا سوزدىك قورىن كەڭەيتۋگە جانە ءتۇسىنۋ مەن قارىم-قاتىناس داعدىلارىن جاقسارتۋعا كومەكتەسەدى. جالپى وسى تەكتەس مازمۇنمەن ءوزارا ارەكەتتەسۋ، مەيلى ول كىتاپتار، مۋلتفيلمدەر نەمەسە قوسىمشالار بولسىن، بالالاردىڭ ءوز ويىن ءبىلدىرۋ جانە باسقالاردى ءتۇسىنۋ قابىلەتىن دامىتۋعا ىقپال ەتەدى.

سونىمەن قاتار، بالالاردىڭ ەموسيونالدى دامۋى ساپالى كونتەنتپەن دە تىعىز بايلانىستى. بالالار انىقتاي الاتىن كەيىپكەرلەر مەن سيۋجەتتەر ولارعا باسقا ادامداردىڭ ەمپاتياسى مەن ەموسيالارىن تۇسىنۋگە كومەكتەسەدى. ءارتۇرلى ەموسيالار مەن سەزىمدەردى تالقىلايتىن اڭگىمەلەر بالالاردى ەموسيالارىن باسقارۋعا جانە ءارتۇرلى جاعدايلاردى شەشۋگە ۇيرەتەدى. "پازل" (Inside Out) سياقتى مۋلتفيلمدەر بالالارعا كۇردەلى ەموسيونالدى كۇيلەردى تۇسىنۋگە جانە ولارمەن كۇرەسۋدى ۇيرەنۋگە كومەكتەسەدى.

بالالاردىڭ الەۋمەتتىك دامۋى بىردەي ماڭىزدى جانە ونى ساپالى كونتەنتپەن دە قولداۋعا بولادى. دوستىقتىڭ، ىنتىماقتاستىقتىڭ جانە قاقتىعىستاردى شەشۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن كورسەتەتىن باعدارلامالار مەن ويىندار الەۋمەتتىك داعدىلاردى دامىتۋعا ىقپال ەتەدى. كونتەنت ارقىلى بەرىلگەن مورالدىق جانە ەتيكالىق ساباقتار بالالارعا دۇرىس پەن بۇرىستى اجىراتۋعا كومەكتەسەدى، ولاردىڭ قۇندىلىقتارى مەن مورالدىق باعدارلارىن دامىتادى.

سونىمەن قاتار، بالالاردىڭ فيزيكالىق دامۋىن بەلسەندى ويىندار مەن جاتتىعۋلار ارقىلى ىنتالاندىرۋعا بولادى. فيزيكالىق بەلسەندىلىكتى ىنتالاندىراتىن باعدارلامالار موتوريكا مەن ۇيلەستىرۋدى دامىتۋعا كومەكتەسەدى. سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتايتىن مازمۇن بالالارعا دۇرىس تاماقتانۋدى جانە فيزيكالىق بەلسەندىلىكتىڭ ماڭىزدىلىعىن ۇيرەتەدى، بۇل ولاردىڭ جالپى دەنساۋلىعى مەن ءال-اۋقاتىنا ىقپال ەتەدى. اتالعان كەڭەستەر «بالاپان» تەلەارناسى ارقىلى دا بالالارعا جول تابۋدا. تەلەارنانىڭ ءتۇرلى باعدارلامالارى بالانىڭ فيزيكالىق بەلسەندى بولۋىنا كومەكتەسەدى.

سونىمەن، ساپالى كونتەنت بالالارعا ناقتى ومىرلىك جاعدايلار مەن وزگەرىستەرگە بەيىمدەلۋگە كومەكتەسەدى. جولدا، ينتەرنەتتە نەمەسە بەيتانىس ادامدارمەن قارىم-قاتىناس كەزىندە قاۋىپسىزدىك سياقتى تاقىرىپتاردى تالقىلايتىن باعدارلامالار بالالاردى ناقتى الەمگە دايىندايدى. مەكتەپكە ءبىرىنشى رەت بارۋ نەمەسە كوشۋ سياقتى جاڭا جاعدايلاردى قامتيتىن مازمۇن بالالارعا وزگەرىستەرگە وڭاي بەيىمدەلۋگە كومەكتەسەدى.

جالپى، قازىرگى تاڭدا الماتى قالاسىندا، سونىمەن بىرگە جالپى ەلىمىزگە تانىمال بالالارعا ارنالعان زاماناۋي كونتەنت وندىرەتىن Ordagen جوباسى دا ءوز جۇمىسىن جۇيەلى اتقارۋدا. جوبا كوپقۇرلى كونتەنتتەردەن تۇرادى. ءتىپتى ءموبيلدى قوسىمشاسى دا بار. Ordagen جوباسىنىڭ قۇرىلىمى بالالاردىڭ دامۋىنا، سىني ويلاۋ داعدىسىنىڭ ەرتە جاستان دامۋىنا كومەكتەسەدى. ناقتى قۇرىلىمىنا توقتالا كەتسەك. جوبادا اۋديو فورماتتاعى جۇزدەگەن اڭگىمەلەر بار. اڭگىمەلەردىڭ قاتارى تولىقتىرىلىپ وتىرادى. سونىمەن قاتار، ءتۇرلى باعىتتا ەرتەگىلەر بار. ياعني بالا تىڭداۋ، ەستۋ ارقىلى ونىڭ اتا-اناسى تاڭداعان ەرتەگىنى تىڭداي الادى. ەرتەگىنى ونلاين فورماتتا نەمەسە قۇرىلعىعا جازۋ ارقىلى وففلاين دا قوسۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. ءتىپتى ءار بالاعا جەكە-جەكە اككاۋنت اشۋعا بولادى. ءارى ەرەكشە پرينتتار مەن ەرەكشە كرەاتيۆتى فورماتتا كىتاپتار دا بار. ولاردىڭ ىشىندە ەرتەگىلەر مەن ولەڭدەر دە قامتىلعان. «نەگە؟»، «بالا قايدا ۇيىقتايدى؟»، «مىڭ بوياۋلى وردا»، «بۇل قاي سەزىم» اتتى كىتاپتار بالالاردىڭ ەموسياسى مەن جالپى تۇسىنىكتەرىنىڭ قالىپتاسۋىنا كومەكتەسەدى.

قازاقستاندا بالالاردىڭ ەرتە بالالىق شاقتارىنىڭ بارلىق كەزەڭدەرىندەگى دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسۋعا ارنالعان «Phenomenal Kids» اتتى بىرەگەي ءبىلىم بەرۋ جانە ويىن-ساۋىق جوباسى ىسكە قوسىلدى. جاڭا تۋعان نارەستەلەرگە، مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى جانە مەكتەپ جاسىنداعى بالالارعا ارنالعان بۇل جوبا قازاقستاندىق پروديۋسەر ازات ابىكەننىڭ يننوۆاسيالىق باستاماسى بولىپ تابىلادى.

جوبانىڭ باستى ماقساتى – بالالاردىڭ كوڭىلىن كوتەرۋ عانا ەمەس، ولارعا قولجەتىمدى ءارى تارتىمدى كونتەنت ارقىلى ءبىلىم بەرۋ. Phenomenal Kids بالالاردىڭ داعدىلارى مەن قۇندىلىقتارىن دامىتۋعا كومەكتەسۋ ءۇشىن ءارتۇرلى ماتەريالداردى، سونىڭ ىشىندە اڭگىمەلەر، بەسىك جىرلارى جانە باسقا دا تانىمدىق بەينەلەردى ۇسىنادى. جوبادا قازاق تىلىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنگەن، بۇل ونىڭ ۇلتتىق مادەنيەت پەن بىرەگەيلىكتى قولداۋ جانە دامىتۋ كونتەكستىندە ماڭىزدىلىعىن كورسەتەدى.

«Phenomenal Kids» باعدارلاماسىنىڭ باستى ارتىقشىلىقتارىنىڭ ءبىرى ونىڭ YouTube بەينەحوستينگىندە تەگىن قولجەتىمدىلىگى بولىپ تابىلادى، بۇل ءارتۇرلى الەۋمەتتىك ورتاداعى بالالارعا ءبىلىم بەرۋ جانە ويىن-ساۋىق مازمۇنىنا وڭاي قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار، جوبا اتا-انالارعا كوڭىل بولەدى، ولاردىڭ رەسۋرستىق جانە پسيحوەموسيونالدىق جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن ارنايى پسيحوتەراپيەۆتىك مازمۇندى ۇسىنادى.

ايتا كەتۋ كەرەك، Phenomenal Kids بالالارعا ارنالعان مازمۇندى بايىتىپ قانا قويمايدى، سونىمەن قاتار شىعارماشىلىق سالا وكىلدەرىمەن جانە كاسىپكەرلەرمەن ءوزارا ارەكەتتەسۋ الاڭىن جاسايدى. «ەير استانا» ۇلتتىق تاسىمالداۋشىسىنىڭ قولداۋىمەن جوبا ءوزىنىڭ ىقپالى مەن اۋقىمىن كەڭەيتۋ ءۇشىن قوسىمشا مۇمكىندىكتەر الادى.

بالالاردىڭ جانە ولاردىڭ اتا-انالارىنىڭ زاماناۋي ۇرپاقتارىنىڭ ۇمىتتەرى مەن قاجەتتىلىكتەرىن قاناعاتتاندىرا وتىرىپ، Phenomenal Kids ءبىلىم بەرۋ جانە ويىن-ساۋىق ماقساتتارىنىڭ ءساتتى ۇيلەسىمىنىڭ جارقىن ۇلگىسىنە اينالادى. بۇل جوبا بالالاردىڭ دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزىپ قانا قويمايدى، سونىمەن قاتار مادەني جانە شىعارماشىلىق سالالاردا ىنتىماقتاستىق پەن ءوزارا ارەكەتتەسۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاسايدى. قورىتىندىلاي كەلە، بالالارعا ارنالعان ساپالى مازمۇن ولاردىڭ دامۋىنداعى ماڭىزدى قۇرال بولىپ تابىلادى. ول تەك كوڭىل كوتەرىپ قانا قويمايدى، سونىمەن قاتار كوگنيتيۆتى، تىلدىك، ەموسيونالدى، الەۋمەتتىك جانە فيزيكالىق داعدىلاردى دامىتۋعا كومەكتەسەدى. اتا-انالار مەن تاربيەشىلەر بالالاردىڭ جان-جاقتى دامۋى مەن ەرەسەك ومىرگە دايىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ولاردىڭ مازمۇنىن تاڭداۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋى كەرەك.

سونىمەن قاتار، بيىلعى جىلى الماتىداعى جازعى دەمالىس بالالارعا ۇلكەن مۇمكىندىكتەر بەرمەك. بيىلعى جازدا 266 مىڭ وقۋشى ءتۇرلى باعىتتاعى تەگىن ۇيىرمەلەر مەن سەكسيالاردىڭ ارقاسىندا قىزىقتى دا مازمۇندى ۋاقىت وتكىزەدى. لاگەرلەردە ساۋىقتىرۋ شارالارىنان باستاپ زياتكەرلىك جانە سپورتتىق لاگەرلەرگە دەيىن ءارتۇرلى باعدارلامالار ۇسىنىلادى. «بولاشاق ماماندىعى بار جاز» جوباسى 8-سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ ماماندىق تاڭداۋعا قاجەتتى جاڭا ءبىلىم مەن داعدىلاردى مەڭگەرۋىنە كومەكتەسەدى. بالالاردىڭ شىعارماشىلىق الەۋەتىن اشۋ ءۇشىن يننوۆاسيالىق شىعارماشىلىق ورتالىقتارى جۇمىس ىستەيدى، ەتنيكالىق لاگەرلەر ۇلتتىق داستۇرلەر مەن مادەنيەتكە تولىقتاي ەنۋدى ۇسىناتىن بولادى. سونىمەن قاتار، بالالار ءارتۇرلى سپورتتىق جانە شىعارماشىلىق ءىس-شارالارعا قاتىسا الادى، سونداي-اق قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن باعىتتار بويىنشا تەگىن ۇيىرمەلەر مەن سەكسيالارعا قاتىسا الادى.

بۇل ماقالا تۋرالى نە ويلايسىز؟