ءتىرى بولسام، قازاققا قىزمەت ەتپەي قويمايمىن!

ءاليحان بوكەيحان

اسكەري سالا – ۇلت بولاشاعىنىڭ كەپىلى

02 ماۋسىم 2024 190

قازىرگى الەمدەگى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اسكەري سالانىڭ ءرولى ايرىقشا ماڭىزدى. اسكەري سالا – تەك قانا قورعانىس قابىلەتىن قامتاماسىز ەتۋمەن قاتار، قوعامنىڭ پاتريوتتىق رۋحىن كوتەرەتىن، ۇلتتىڭ بولاشاعىنا سەنىمدىلىك ۇيالاتاتىن ماڭىزدى سالالاردىڭ ءبىرى. سوندىقتان، اسكەري سالانى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ شارالارى قوعامداعى ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. قازاقستاننىڭ اسكەري سالاسى تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى ەداۋىر دامىپ، قازىرگى زامانعى تالاپتارعا ساي قالىپتاستى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرى (ق ر قك) مەملەكەتتىك ەگەمەندىكتى، اۋماقتىق تۇتاستىقتى جانە ۇلتتىق مۇددەلەردى قورعاۋعا باعىتتالعان. قازاقستاننىڭ اسكەري سالاسى تۋرالى نەگىزگى مالىمەتتەردى قاراستىرايىق.

قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرى ءۇش نەگىزگى قۇرامداس بولىككە بولىنەدى:

  • قۇرلىق اسكەرلەرى: بۇل ەڭ ۇلكەن جانە ەڭ كوپ اسكەري قىزمەتكەر سانى بار اسكەر ءتۇرى. ولاردىڭ مىندەتتەرى اۋماقتىق قورعانىس، ستراتەگيالىق جانە تاكتيكالىق وپەراسيالاردى جۇزەگە اسىرۋ.
  • اۋە قورعانىسى كۇشتەرى: اۋە كەڭىستىگىن قورعاۋ جانە اۋە شابۋىلىنا قارسى تۇرۋ. بۇل كۇشتەر زاماناۋي جويعىش ۇشاقتارمەن، تىكۇشاقتارمەن جانە زىمىراندىق قورعانىس جۇيەلەرىمەن جابدىقتالعان.
  • تەڭىز كۇشتەرى: قازاقستاننىڭ كاسپيي تەڭىزىندەگى مۇددەلەرىن قورعاۋعا باعىتتالعان. بۇل كۇشتەر كەمەلەر مەن تەڭىز اۆياسياسىن قامتيدى.

قازاقستاننىڭ اسكەري بيۋدجەتى ەلدىڭ جالپى ىشكى ءونىمىنىڭ (ءجىو) شامامەن 1-1،5%-ىن قۇرايدى. سوڭعى جىلدارى قازاقستان اسكەري تەحنيكانى جاڭارتۋ جانە زاماناۋي قارۋ-جاراقتارمەن جابدىقتاۋ ءۇشىن ايتارلىقتاي قاراجات ءبولدى. بۇل قارجىلار جاڭا تەحنيكالار ساتىپ الۋعا، اسكەري ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتۋعا جانە اسكەرلەردىڭ جاۋىنگەرلىك دايىندىعىن ارتتىرۋعا جۇمسالادى.

قازاقستاندا اسكەري قىزمەت مىندەتتى جانە كەلىسىمشارتتىق نەگىزدە جۇرگىزىلەدى. مىندەتتى اسكەري قىزمەتكە 18 جاستان 27 جاسقا دەيىنگى ەر ازاماتتار شاقىرىلادى. ولار اسكەردە 12 اي قىزمەت ەتەدى. كەلىسىمشارتتىق قىزمەتكەرلەر كاسىبي اسكەرلەر بولىپ تابىلادى جانە ولار ۇزاق مەرزىمدى كەلىسىمشارتتار بويىنشا قىزمەت اتقارادى.

قازاقستان حالىقارالىق اسكەري ىنتىماقتاستىققا ۇلكەن ءمان بەرەدى. ەل ناتو-نىڭ "بەيبىتشىلىك ءۇشىن سەرىكتەستىك" باعدارلاماسىنا قاتىسادى جانە كوپتەگەن حالىقارالىق اسكەري وقۋ-جاتتىعۋلارعا قاتىسادى. قازاقستاننىڭ اسكەري قىزمەتكەرلەرى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ (بۇۇ) بىتىمگەرشىلىك ميسسيالارىندا دا قىزمەت ەتەدى. سونىمەن قاتار، قازاقستان تمد ەلدەرىمەن، شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى جانە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمى اياسىندا اسكەري ىنتىماقتاستىقتى دامىتادى.

قازاقستاندا اسكەري تەحنيكا مەن قارۋ-جاراق ءوندىرىسى بار. قازاقستاندىق اسكەري ونەركاسىپتىك كەشەن زاماناۋي قارۋ-جاراقتار مەن اسكەري تەحنيكالاردى شىعارۋعا جانە شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن بىرلەسىپ ونىمدەر ازىرلەۋگە باعىتتالعان. ەلدە برونەتەحنيكا، اتىس قارۋلارى، وق-دارىلەر جانە باسقا دا اسكەري جابدىقتار وندىرىلەدى. قازاقستاندا اسكەري ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى جاقسى دامىعان. قازاقستاننىڭ قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ قاراماعىنداعى اسكەري اكادەميالار مەن وقۋ ورىندارى اسكەري كادرلاردى دايارلاۋمەن اينالىسادى. بۇل وقۋ ورىندارى وفيسەرلەردى، سەرجانتتاردى جانە ساربازداردى دايىندايدى. مىسالى، قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ اسكەري اكادەمياسى، اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتى جانە باسقا دا وقۋ ورىندارى ەلدىڭ قورعانىس قابىلەتىن نىعايتۋعا ۇلەس قوسادى.

قازاقستاننىڭ اسكەري سالاسى مەملەكەتتىڭ ەگەمەندىگى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. جاڭارتىلعان اسكەري تەحنيكا، حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق جانە كاسىبي كادرلار ارقىلى قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرى ءوز مىندەتتەرىن ءتيىمدى ورىنداۋعا قابىلەتتى. اسكەري سالا ەلدىڭ تۇراقتىلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىنىڭ كەپىلى بولىپ تابىلادى.

اسكەري سالا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ول تەك قانا ەلدىڭ سىرتقى جاۋلارىنان قورعاپ قويماي، ىشكى قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن دە شەشۋگە كومەكتەسەدى. سونىمەن قاتار، اسكەري قىزمەت جاس ۇرپاقتى پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەۋگە، ولاردى وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك پەن ادالدىققا باۋلۋعا ىقپال ەتەدى.   

بۇگىندە اسكەري قىزمەتكە جاستاردى باۋلۋ ءتۇرلى جاعدايدا ورىن الىپ جاتىر. ونىڭ ىشىندە بىرەگەيى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى ناسيحاتتاۋ. بۇگىندە اسكەري سالانى تانىتۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولدارىنىڭ ءبىرى رەتىندە الەۋمەتتىك جەلى بەتتەرىندە ءتۇرلى ماتەريالدار تارالىمدا. تەلەديدار باعدارلامالارى مەن دەرەكتى فيلمدەر، راديو جانە گازەت ماتەريالدارى ارقىلى اسكەري قىزمەتتىڭ ماڭىزدىلىعى مەن ەرلىك ىستەرى تۋرالى كەڭىنەن اقپاراتتاردا بەرىلۋدە. سونىمەن قاتار، الەۋمەتتىك مەديا پلاتفورمالارى ارقىلى جاستار اراسىندا اسكەري قىزمەتكە دەگەن قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرۋعا بولادى.

ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە اسكەري دايىندىق ساباقتارى مەن ارنايى كۋرستار وتكىزۋ – جاس ۇرپاقتى اسكەري قىزمەتكە دايىنداۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالى. مەكتەپتەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى اسكەري-تاريحي مۇراجايلار مەن كورمەلەر، ارنايى سەمينارلار مەن ترەنينگتەر ارقىلى جاستاردىڭ اسكەري سالاعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن وياتادى. مىسالى جوو-دا نەمەسە ءبىتىرۋشى تۇلەكتەر اراسىندا سالانى ناسيحاتتاۋ ءجيى ورىن الادى. مىسالى ۇلتتىق ۇلان قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇمىسى مەن جالپى اسكەري قىزمەتتەر ب ا ق ارقىلى تارالىپ جاتىر. قوعامدىق ءىس-شارالار، مىسالى، اسكەري پارادتار مەن مەرەكەلىك شارالار، جاس اسكەرلەرگە ارنالعان لاگەرلەر، ارداگەرلەرمەن كەزدەسۋلەر – اسكەري قىزمەتتىڭ ماڭىزدىلىعىن كورسەتىپ، قوعامنىڭ پاتريوتتىق رۋحىن كوتەرۋگە ىقپال ەتەدى.

قازاقستاندا اسكەري قىزمەتكە دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ءوسۋى ارقىلى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك نىعايادى. بۇل شارالار قوعامدا اسكەري قىزمەتتىڭ ماڭىزدىلىعىن تۇسىنۋگە، وعان قولداۋ كورسەتۋگە ىقپال ەتەدى. اسكەري سالانى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ شارالارى – قوعامنىڭ ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. بۇل شارالار ارقىلى اسكەري قىزمەتتىڭ ماڭىزدىلىعىن كورسەتۋ، جاس ۇرپاقتىڭ پاتريوتتىق رۋحىن كوتەرۋ، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ مۇمكىن بولادى. سوندىقتان، اسكەري سالانى ناسيحاتتاۋ شارالارىن ءارى قاراي دامىتۋ قاجەت جانە قوعامدى بۇل ىسكە بەلسەندى تۇردە قاتىسۋعا شاقىرامىز.

بۇگىندە جاستاردىڭ پاتريوتتىق سەزىمىن ارتتىرۋ ماقساتىندا اسكەري قۇرىلىمدار بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ۇلانى وسى باعىتتا كوپتەگەن ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋدا. اسكەري قىزمەتكەرلەر جاستارعا پاتريوتتىق تاربيە بەرۋ ءۇشىن اشىق ەسىك كۇندەرىن ۇيىمداستىرادى جانە مەكتەپ وقۋشىلارىنا ارنالعان ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىن وتكىزەدى.

ۇلتتىق ۇلاننىڭ اسكەري قىزمەتكەرلەرى ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە جاستارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىپ، اسكەري سالاعا قىزىعۋشىلىقتارىن ارتتىرۋعا تىرىسادى. مىسالى، اقپان ايىندا اقتوبە قالاسىنداعى احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى لينگۆيستيكالىق مەكتەپ-گيمنازياسى مەن №28 جالپى ءبىلىم بەرەتىن ورتا مەكتەپتىڭ وقۋشىلارىمەن ۇلتتىق ۇلان قىزمەتكەرلەرى ارنايى كەزدەسۋ ۇيىمداستىردى.

بۇل كەزدەسۋدىڭ باستى ماقساتى – جوعارعى سىنىپ وقۋشىلارىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ۇلان اكادەمياسىنا جانە باسقا اسكەري جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسۋگە قىزىقتىرۋ، سونداي-اق اسكەري قىزمەتتىڭ قوعامداعى ماڭىزدى ءرولىن ءتۇسىندىرۋ بولدى. كەزدەسۋگە اقتوبە قالاسىنداعى 6655 اسكەري ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن ۇلتتىق ۇلان اكادەمياسىنىڭ 4-كۋرس ستۋدەنتتەرى قاتىستى. ولار وقۋشىلارعا اسكەري قىزمەتتىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن اسكەري الەۋمەتتىك پاكەت تۋرالى اقپارات بەرىپ، ۇلتتىق ۇلان اكادەمياسىنا قالاي ءتۇسۋ كەرەكتىگىن ءتۇسىندىردى. جانىبەك قايىربەك ۇلىنىڭ پىكىرىنشە، «اسكەردە بولعان ادامدار كوبىنە بايىپتى، ۇستامدى، شىدامدى بولادى. تەمىردەي ءتارتىپ ولاردى قالىپتاستىرادى. سوندىقتان بۇل قاسيەتتەردى جاسوسپىرىمدەرگە جاس كەزىنەن ۇيرەتۋىمىز كەرەك». قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن وڭىرلەرىندە وسى سياقتى ءىس-شارالار وتكىزىلىپ جاتىر. اسكەري بولىمدەردە مەكتەپ وقۋشىلارى ءۇشىن ارنايى اشىق ەسىك كۇندەرى ۇيىمداستىرىلىپ، بالالارعا اسكەري ءومىردىڭ قىر-سىرىن تانىستىرادى. بۇل كۇندەردە وقۋشىلار العاشقى كومەك كورسەتۋ ادىستەرىن ۇيرەنىپ، ارنايى قۇرالداردى پايدالانۋدى مەڭگەرەدى. سونىمەن قاتار، ولار اسكەري كازارمالار مەن اسحانالاردى كورىپ، اسكەري قىزمەتتىڭ ءمانىن تۇسىنەدى. وسى ءىس-شارالار ارقىلى ۇلتتىق ۇلان قىزمەتكەرلەرى جاستارعا اسكەري سالاداعى قىزمەتتىڭ ماڭىزدىعىن جەتكىزۋگە كۇش سالادى.

بۇل ماقالا تۋرالى نە ويلايسىز؟