ءتىرى بولسام، قازاققا قىزمەت ەتپەي قويمايمىن!

ءاليحان بوكەيحان

اسكەرگە ساپ-ساۋ كەتكەن سارباز 6 ايدان كەيىن تابىتپەن ورالدى: لەيتەنانت اياۋسىز ۇرعان (فوتو-ۆيدەو)

16 مامىر 2024 1125

قۇلسارى قالاسىنىڭ تۇرعىنى يمانعالييەۆا ارداق ەسىمدى كەلىنشەك اسكەرگە ساپ-ساۋ كەتكەن بالاسىنىڭ ۇيگە تابىتىنىڭ ورالعانىن ايتىپ، قاسىم-جومارت توقايەۆقا ۇندەۋ جولدادى، دەپ حابارلايدى Alash.kz ءتىلشىسى.

2023 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا جەتىسۋ وبلىسى، كەربۇلاق اۋدانى، سارىوزەك اۋىلىنا وتان الدىنداعى بورىشىن وتەۋگە كەتكەن دوسىمجان ءسالىمجان بەركىن ۇلى اياق استىنان اۋىرىپ، گوسپيتالعا كەتكەن.

«ۇلىمنىڭ سەرجانتتارى «اسقازانى اۋىرىپ تۇرعان سياقتى، اسقازانىندا جارا بار، بەتى اشىلىپ كەتكەن، قاناعان، سونى تازالاۋ كەرەك، اۋەلدەن اۋىرادى ەكەن، ينفەكسيا جۇقتىرعان» دەگەنى سەكىلدى اسكەرگە جارامدى كەتكەن ۇلىما جالا جابا باستادى»، - دەپ باستادى اناسى ءوز اڭگىمەسىن.

دەنساۋلىعىنان كىنارات تابىلدى دەگەن كۇننەن باستاپ اناسى ارداق بارلىق الەۋمەتتىك جەلىلەرگە دابىل قاعىپ، ۇندەۋ جاريالاي باستادى. دوسىمجان بەركىن ۇلى سارباز قايتىس بولماستان بۇرىنعى اناسىنىڭ جاعدايدىڭ قالاي وربىگەنى تۋرالى جازباسى «كيەلى اتامەكەن» فەيسبۋك پاراقشاسىندا جاريالاندى.

ق ر پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ نازارىنا!

تاعى دا اسكەردەگى شاتاق

مەن يمانعالييەۆا ارداق جىلىوي اۋدانى قۇلسارى قالاسىنىڭ تۇرعىنىمىن. (1-13-6). جۇمىسىم مەكتەپتە (6-مەكتەپ، بۇرىنعى پۋشكين)، ءبىراق ءمۇعالىم ەمەسپىن، ءارى قاراي وزدەرىڭ تۇسىنەرسىڭدەر. مەنىڭ ۇلىم دوسىمجان ءسالىمجان بەركىن ۇلى (1.10.2005 ج.ت) 2023 جىلدىڭ قازان ايىنىڭ 11 جۇلدىزىندا وسى قۇلسارىدان اسكەرگە اتتانعان بولاتىن. بارعان جەرىنىڭ مەكەن-جايى: جەتىسۋ وبلىسى، كەربۇلاق اۋدانى، سارىوزەك اۋىلى، سارىوزەك ءۇي № 1-22، اسكەري بولىمشە 29108.  (باسشىسى ابەكوۆ جاسۇلان سادۋ ۇلى). اسكەردەگى ۇلىممەن كوپتەن حابارلاسا الماعاسىن بىرنارسەنى سەزگەندەي دەگبىرىم قاشىپ مازاسىزداندىم. انالىق سەزىمىم الداماپتى. سودان ۇلىم دوسىمجان 2024 جىلدىڭ 3-مامىرىندا تاڭەرتەڭگى ساعات 8:15 تە ماعان قوڭىراۋ شالىپ، اۋىرتپاشىلىقتان قاتتى مازاسىزدانىپ تۇرعانىن ايتتى. (شاماسى ىشكى-قۇرىلىستارى). ۇلىم دوسىمجان بىرنارسەنى ايتپاي جاسىرعانداي كورىندى ماعان. «قىزۋىم كوتەرىلىپ تۇر» دەگەندەي كەلتىردى. مەنىڭ ۇلىم ءجاي قىزۋعا بىلاي قينالاتىن ادامداردان ەمەس ەدى. اكەسى بەركىن دە بىرنارسە سەزگەندەي ءابىرجي باستادى. كەيىن ۇلىم دوسىمجاننىڭ ساعات 10:00 دە ىشتەگى اسكەري سانچاستقا تۇسكەنىن، اراعا 3 ساعات سالىپ ونى اسكەري جەدەل جاردەم اۆتوكولىگىمەن 170 شاقىرىمداي جەردەگى الماتى قالاسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ اسكەري كلينيكالىق  گوسپيتالىنە الىپ كەتىپ، جان ساقتاۋ بولىمىنە ورنالاستىرعانىن ەستىدىم.

سول كۇنگى ساعات 4:00 دە ۇلىم دوسىمجاندى يۆان ۆيكتوروۆيچ دەگەن ورىس دارىگەرى قارايدى. قورىتىندىسى: ەكى بوتەكە ىستەن شىققان، دياليز، ۋاقىتشا جاساندى بۇيرەكپەن ەمدەلۋدە. وكپەگە، جۇرەككە، باۋىرعا، اسقازانعا سۋ تولىپ كەتكەن. اسكەرگە ساپ-ساۋ كەتكەن سارباز كەنەت قالايشا مۇنداي كۇيگە تاپ بولادى؟

سوڭعى كەزدە اسكەرگە كەتكەن ساربازداردىڭ دارعا اسىلىپ سۋيسيد جاساعاندارىن، اسكەردەن ساربازداردىڭ ەڭىرەپ قاشقاندارىن، اسكەردەگى ساربازداردىڭ ەستەرىنەن ايرىلىپ جىندى بولىپ كەتكەندەرىن، تاياق جەپ ۇرىلاتىندارىن، زورلاناتىندارىن، قىسقاسى اۋىلعا ساۋ قايتپايتىندارىن الەۋمەتتىك جەلىدەن كوپ ەستيتىن ەدىم. مىنە، ەندى كەزەك مەنىڭ ۇلىما كەلگەندەي. بۇعان توسقاۋىل قويىلماسا كەزەك ەندى كىمنىڭ ۇلىن كۇتىپ تۇرعانى بەلگىسىز. مەن ىشتەگى تارتىپسىزدىكتەن ورىن العان جاعدايات ەكەنىن بىردەن سەزدىم.

سۋرەتتەگى كۇدىكتى لەيتەنانت. 

ءتىپتى 11.05.2024 ۇي-ىشىنە شىندىق ايتىپ قويادى دەگەن قورقىنىشتان اسكەري باسشىلارى ۇلىمنىڭ تەلەفونىن الىپ قويىپ حابار-وشارسىز قالدىردى. مەن بۇگىندە الماتى قالاسىندامىن. ۇلىمدى ءوز اسكەري بولىمشەسىندە ش.جانبوتا ەسىمدى لەيتەنانت 1-مامىر كۇنى ساباعان. لەيتەنانت جانبوتا ۇلىم دوسىمجانعا الىمجەتىك جاساپ كومپيۋتەرگە وتىرعىزىپ، وزىنە تيەسىلى جۇمىستاردى ەرىكسىز كۇش قولدانۋ ارقىلى زورلىقپەن جاساتقان. جۋرنال تىكتىرگەن، بوياۋلارىنا، ينە-جىپتەرىنە ۇيدەن اقشا الدىرتقان. ۇلىم دوسىمجان 1-2 ادامنىڭ اتى-جونىنەن قاتە كەتكەن ەكەن، سوعان بولا ءولىمشى ەتىپ ۇرىپ-سوققان. «قاعازدى نەگە بۇلدىرەسىڭ، نەگە ۇنەمدەمەدىڭ» دەپ قوسىمشا جانە ساباعان. ۇلىم «تاماققا» دەپ ۇيدەن اقشا سۇراي بەرەتىن ەدى، سويتسەك، ءبىز سەنىپ ۇلىمىزدى تاپسىرعان وسىنداي قاتىگەز لەيتەنانتتار قورلايدى ەكەن عوي ۇلدارىمىزدى. سىبايلاستىق پەن جەمقورلىق اسكەري بولىمشەدە تۇنىپ تۇر ەكەن عوي. مىناۋمەن ءبىز قالاي ەل بولامىز، جاڭا قازاقستان قايدا؟»،- دەپ جازدى جازباسىندا مارقۇم ساربازدىڭ اناسى.

وكىنىشكە قاراي، بۇل جازبا بالاسىنان ءالى ءۇمىتى بار كەزى ەدى. جانساقتاۋ بولىمىندە جاتقان كەزىندە اناسىنىڭ بالاسىنىڭ جازىلىپ كەتۋىنە سەنىمى مول بولاتىن. ونىڭ ماقساتى توقايەۆتان اسكەردەگى تارتىپسىزدىكتى تۇزەتۋ بولاتىن. امال نەشىك، جانساقتاۋ بولىمىندەگى بالاسى ءۇش كۇننەن كەيىن ءتىل تارتپاي كەتتى. وعان كىم كىنالى؟ قان-جوسا قىپ ساباعان لەيتەنانت پا، الدە بۇكىل قازاقستاننىڭ ەسكى جۇيەسى مە؟

اناسى ارداق بالاسىنىڭ مارقۇم بولعانىن ەستىگەننەن كەيىن، ادىلدىككە قول جەتكىزۋ ءۇشىن قوعامعا ءوز مۇڭىن ايتۋدان باس تارتپادى.

ءيا، جاس سارباز قاتىگەز لەيتەنانتىنىڭ ايۋاندىعىنان قىرشىن كەتتى. اتا-انا، تۋىس-باۋىرلارىنا مىقتى سابىر تىلەيمىز.

دوسىمجان ساربازدىڭ ءولىمىنىڭ سەبەبى تۋرالى تۋىستارى جەلىدە جازبا ارقىلى جەتكىزدى.

«اللا-تاعالا بۇل بالامىزدى ءوز مەيىر-شاپاعاتىنا بولەسىن. ءوز راحىمىنا السىن. ءوز قورعانىنا الىپ، ءوزى قامقور بولسىن. بىزدە ۇلىمىزدى قارا جەر قويناۋىنا تاپسىرۋدان باسقا ەش لاج قالمادى. دوسىمجان بالامىزدى سۋدمەدەكسپەرت ەكسپەرتيزا جاساۋدا. ەرتەڭ ۇشاقپەن، اسكەري تەمىر تابىتپەن ەلگە ورالماق. «كىمگە نە قىلساڭ الدىڭا سول كەلەدى» دەگەن، بىرەۋدىڭ اياۋلى، الپامساداي ۇلىن ۇرىپ ولتىرگەن لەيتەنانتتىڭ الدىنا تاپ وسى قايعىلى تاعدىر اۋماي-توكپەي كەلسىن! بۇگىندە جىلىوي حالقى، 1-ىقشاماۋدان تۇرعىندارى كوزدەرىنە ىستىق جاس الىپ قارا جامىلۋدا. قانشا جاس ىشتەي وكسىپ، كىشكەنتاي كەزىنەن تاي-قۇلىنداي تەبىسىپ بىرگە وسكەن دوسيگىن كۇتىپ ىشتەي قان جىلاۋدا. بۇل قايعى كەشە عانا ەلى سۋعا كەتىپ، بۇگىندە ءالى ەسىن جيا الماي ەسەڭگىرەپ جۇرگەن جىلىوي حالقىنا، ءتىپتى وسى جايسىز وقيعانى ەستىگەن بارلىق قازاقستان حالقىنا اۋىر سوققى بولىپ ءتيدى. ءقابىرى ەرتەڭ كۇمبەزدى قاۋىمىنان قازىلماق.

وسى بالا اسكەرگە كەتەردە التى ايعا جەتپەي سوققىدان كوز جۇمىپ، كۇمبەزدى قاۋىمىنا كەلىپ جايعاسام دەپ ويلاپ كەتىپ پە ەدى؟ جاس قىرشىننىڭ ارمان-قيالدارى كوپ ەدى. ەشكىمنەن تايسالمايتىن، قيىندىققا شىداس بەرەتىن، نامىستى ۇلدىڭ ءبىرى ەدى. جارقىراپ كۇلىپ، «وتان الدىنداعى بورىشىمدى وتەپ كەلەمىن، اناشىم» دەپ، ءوز ەركىمەن، ءوز اياعىمەن اسكەرگە كوڭىلدى كۇيدە اتتانىپ ەدى. قايدان ءبىلسىن بالا كوڭىل، اجالى ونىڭ ءوز لەيتەنانتىنان بولاتىنىن. ساربازدار ءوز باسشىلارىن اكەسىندەي كورىپ، ولاردى «اكە، باتيا» دەپ اتايدى ەكەن. وزىنە رياسىز سەنگەن ۇلىن اسكەري اكەسى ولىمگە قيدى. اماناتقا قيانات جاسالدى. وزبىرلىق ءوز ماقساتىنا جەتتى. ارتتا بوتاداي بوزداپ اكە-شەشە قالدى. ۇلدىڭ ورنىن ەندى كىم تولتىرادى؟ دوسىمجاننىڭ ولىمىنە تۇگەل جىلىوي حالقى قايعىرىپ كوڭىل ايتادى. «تاس تۇسكەن جەرىنە اۋىر» دەگەن، «قۋانىشتى بولىسسە كوبەيەدى، قايعىنى بولىسسە ازايادى» دەگەندەي، كوپ بولىپ قول ۇشىن بەرەيىك، اعايىن!»،-دەدى تۋىسى.

ساربازدىڭ ناقتى نەدەن قايتىس بولعانىن لەيتەنانتتار جاسىرىپ، جانىندا جۇرگەن ساربازدارعا «بىلاي ايتىڭدار» دەپ دايىنداپ قويعان. اتا-اناسى ادىلدىك ىزدەپ، بالاسىن ولتىرگەن لەيتەنانتقا ءومىر بويعى باس بوستاندىعىنان ايىرۋدى سۇراپ وتىر.

گوسپيتالدىڭ دارىگەرى دوسىمجاننىڭ اۋرۋىن باسقاشا ايتسا، ال اسكەري ءبولىمنىڭ كومانديرىنىڭ ورىنباسارى پودپولكوۆنيك جىلقىباي رۋسلان سىرلىباي ۇلى دوسىمجاننىڭ اناسىنا: «ءسىزدىڭ بالاڭىزدىڭ قاسىندا مەنىڭ بالام ءجۇر، ول ايتتى ءسىزدىڭ بالاڭىزدىڭ اسقازانىندا بۇرىننان اۋرۋ بار، گاستريت، اسقازاندى تازالاپ جاتىر» دەيدى. ونى قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ ونىڭ بالاسى دوسىمجاننىڭ قاسىندا نەعىپ جاتىر؟ جانە دارىگەر ەمەس ونىڭ بالاسىنىڭ ايتقانى زاڭ با، شەشىم بە؟ بۇل جەردە رۋسلان سىرلىباي ۇلى ءوز بالاسىن دوسىمجاننىڭ قاسىنا حابارشى، قۇلاق رەتىندە بايلاپ قويعان.

ەگەردە، دوسىمجاننىڭ اسقازانىندا اۋەلدەن اۋرۋ بولسا، وندا ونداي اۋرۋ بالانى «جارامدى» دەپ، و باستا اسكەرگە نەگە الىپ كەتتى؟ مىنالاردىڭ وتىرىگىنەن كەيىن ەندى ءبىز ەكسپەرتيزانىڭ قورىتىندىسىنا دا سەنبەي كۇمان كەلتىرەمىز. 1 مامىر كۇنى دوسىمجان لەيتەنانت جانبوتادان ءولىپ تاياق جەگەن. سول كۇنى جانبوتا اشۋلى كەلىپ، دوسىمجاندى سونداي جىلدامدىقپەن ساباعان. بۇعان دەيىن دە دوسىمجان قاتتى تاياق جەپ كەلگەن، ءبىراق بارىنە شىداپ سابىر ەتكەن. جانە لەيتەنانت جانبوتا 3 مامىرعا دەيىن سوققىدان اۋىرىپ قۇلاعان دوسىمجانعا مەدكومەك كورسەتپەگەن، اۋرۋحاناعا اپارماعان، ەشكىمگە حابارلاماعان، كەرىسىنشە جاسىرىپ دوسىمجاننىڭ اۋرۋىن اسقىندىرعان. مىنە، ناعىز قىلمىستىق ءىس.

بۇلار دوسىمجان شىندىق ايتىپ قويادى دەپ، ءوز قىلمىستارىن جاسىرۋ ءۇشىن دوسىمجاننىڭ قاسىنا ادەيى تىڭشى قويعان. ءارى قاسىنداعى جۇرگەن تىڭشى ونى، ياعني ءوزى تۇرا الماي جاتقان ساربازدى قوسىمشا ساباعان دەگەن كۇدىك بار. سەبەبى، دوسىمجاننىڭ ۇيالى تەلەفونى 1-2 كۇن بويىنا كەلگەن قوڭىراۋلارعا جاۋاپ بەرمەگەن. دوسىمجان ءوزىن كىم ۇرعانىن ولەر الدىندا اعاسىنا جايمەن ايتىپ كەتكەن. ۆيدەوسىنا دۇرىس نازار سالىپ قاراساڭىز، دوسىمجاننىڭ قاسىندا بىرەۋدىڭ تۇرعانى بايقالادى، جانە سوعان الاڭداپ دوسىمجان تولىق جاۋاپ بەرمەي رەت بويىنشا سويلەپ تۇرعانى بىلىنەدى. ەندى دوسىمجاننىڭ قاسىندا كۋا بولاتىن جانە 3 سارباز بار. ولار ەرتەڭ بار شىندىقتى جايىپ سالادى»، - دەدى تۋىسى.

«تاس تۇسكەن جەرىنە اۋىر» دەگەندەي، قان جۇتىپ وتىرعان بۇل وتباسىعا ءبىزدىڭ رەداكسيا القابى دا قايعىرا كوڭىل ايتادى.

قۇلسارى قالاسى 1 ىقشام اۋدانىندا دوسىمجان ساربازدىڭ جانازا شىعارۋ ساداقاسى بولدى. قۇلسارى حالقىنىڭ بارلىعى دەرلىك جانازاعا قاتىسىپ، وتباسىنا كوڭىل ايتتى. مارقۇمنىڭ دەنەسىنە جاسالعان مەد-ەكسپەرتيزا قورىتىندىسى ءبىر ايدان كەيىن شىعاتىنى بەلگىلى بولدى.

«ەكسپەرتيزا جاسالعان، الايدا قورىتىندىسى 1 ايدان كەيىن شىعاتىنى ءبىزدى قاتتى الاڭداتادى. سەنىمسىزدىك باسىم. ەگەردە، قورىتىندىعا كەلىسپەي داۋلاسقان جاعدايدا، ەكسگۋماسيا جاساتۋ ءۇشىن قايتا ءقابىر اشۋ كەرەك پە؟ وسى ماسەلەنى بىلگىش ماماندار ءمايىت جەرگە تۇسپەي تۇرىپ نەگە رەتتەمەيدى؟

ۇكىمەت تاراپىنان ۇلىنان قاپيادا قاسكويلىكتەن ايرىلعان اتا-اناعا ەردىڭ قۇنى تولەنۋى ءتيىس. قمدب-مەن اقىلداسسا، ءپاتۋا ءبولىمى شاريعات بويىنشا ەردىڭ قۇنى 100 جىلقى ەكەنىن دالەلدەپ شىعارىپ بەرەدى. اقشا اناعا ۇل بولماس، جاقسىسىن اللا بەرەر. دەگەنمەندە، سالت-جورالعى قازا بولماۋ كەرەك. ۇلدان ايرىلۋ اتا-اناعا ويىنشىق ەمەس، قازاق حالقى ۇكىمەتكە مازاق ەمەس!»،- دەپ جازدى «كيەلى اتامەكەن» فەيسبۋك پاراقشاسىندا.

 

بۇل ماقالا تۋرالى نە ويلايسىز؟