Tiri bolsam, qazaqqa qyzmet etpeı qoımaımyn!

Álıhan Bókeıhan

Toqaevtyń 5 jyly: saıası reformalar, sátti saparlar, mańyzdy qujattar

17 mamyr 2024 345

Búgin – Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń týǵan kúni. Memleket basshysy 71 jasqa toldy. Qazaqstandyqtardyń kóbi Prezıdenttiń týǵan kúnin bile bermeıdi. Óıtkeni, Memleket basshysy týǵan kúnin toılamaıdy. Bıyl da qýanyshty kúnin toılaýdan bas tartty.  

Sondaı-aq bıyl Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń bılik tizginin qolyna alǵanyna – 5 jyl. Bir adamnyń ómirimen nemese bir memlekettiń damý tarıhymen salystyryp qarasaq, óte qysqa ýaqyt. Al Qazaqstan Prezıdenti bes jylda ne atqardy?

Alash.kz saıty Qazaqstan basshysynyń 5 jylda istegen jumystaryna: sheteldik saparlaryna, qol qoıǵan zańdary men qujattaryna, saıası reformalaryna qysqasha sholý jasap kórdi.

 

Parlamenttiń yqpaly kúsheıdi

Toqaevtyń saıası reformalarynyń eń súıektisi – Parlamenttiń yqpalyn kúsheıtýi. Jasyratyny joq, buǵan deıin Qazaqstanda sýperprezıdenttik basqarý formasy saltanat qurǵan-dy. Bıyldan bastap Qazaqstandy damytýdyń saıası modeli ózgerdi, Parlamenttiń róli kúsheıdi. Sóıtip, «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» qaǵıdasy qalyptasty.

Parlamenttiń yqpaly artýmen birge, Prezıdent óziniń ókilettigin atqarý kezeńinde eshqandaı partıaǵa múshe bolmaıtyn boldy. Bul da Qazaqstan saıasatyndaǵy úlken reformalyq ózgeris. Buǵan deıin eks Prezıdent «Otan», keıin «Nur Otan» partıasynyń tóraǵasy qyzmetterin qatar atqaryp kelgen. Bul bir jaǵynan demokratıalyq talapqa qaıshy. Ekinshiden, Prezıdentiń bir partıada bolýy sol partıanyń yqpalyn arttyrady.

Zańǵa engizilgen ózgeristerge sáıkes, búginde Memleket basshysy eshqandaı partıaǵa múshe emes. Sarapshylar, mundaı normanyń engizilýi saıası básekeni arttyryp, barlyq partıanyń damýyna birdeı jaǵdaı jasaıtynyn aıtady.

 

Prezıdenttiń týystaryna erekshelik joq

Kelesi saıası reformanyń biri – Prezıdenttiń jaqyn týystary saıası basshylyq qyzmetter atqara almaıdy. Toqaev Prezıdenttiń jaqyn týystaryna saıası memlekettik qyzmet atqarýǵa jáne kvazımemlekettik sektorda basshylyq laýazymdardy ıelenýge zań júzinde tyıym salýdy usyndy. QR Ádilet mınıstri Qanat Mýsın Qazaqstanda prezıdenttiń aǵasy, ápkesi, balalary ulttyq kompanıalarǵa basshylyq qyzmetke ornalasa almaıtynyn atap ótti.

Bul tájirıbe qaıdan týǵanyn qazaqstandyqtar jaqsy túsinse kerek. Nazarbaevtyń tusynda eks prezıdenttiń jaqyndary, týys týǵandary shetinen eń yqpaldy qyzmetterge taǵaıyndalyp, Qazaqstandy bir otbasy músheleriniń yqpalyndaǵy memleketke aınaldyrǵan bolatyn.

Konstıtýsıalyq sot reformasy

Prezıdent Ata zań erejeleriniń múltiksiz saqtalýyn qamtamasyz etý maqsatynda elimizde Konstıtýsıalyq sot qurýdy usynǵan edi. Sondaı-aq bul ınstıtýsıonaldyq turǵydan tepe-teńdikti saqtaýǵa yqpal etip, azamattardyń konstıtýsıalyq quqyǵynyń qorǵalýyn jaqsarta túspek. Konstıtýsıalyq sot 2023 jyldyń 1 qańtarynan bastap óz qyzmetin bastady.

Aralas saılaý júıesi engizildi

Toqaev halyqtyń saılaý naýqanyna degen qyzyǵýshylyǵy óte tómen ekenin, belsendiliktiń óte nashar ekenin, halyq depýtattardy tanymaıtynyn birneshe márte aıtty. Sóıtip, ol aralas saılaý júıesine kóshýdi usyndy. Bul barlyq azamattyń quqyǵyn tolyǵymen saqtaıdy. Májilistiń depýtattyq korpýsy 70 paıyzy proporsıonaldy, 30 paıyzy majorıtarlyq negizde saılandy. Aralas saılaý júıesi oblystar men respýblıkalyq mańyzy bar qalalardaǵy máslıhat saılaýyna da engizildi. Al aýdandar men qalalardaǵy máslıhat saılaýyn Prezıdent tolyǵymen majorıtarlyq júıege kóshirýdi usyndy.

Budan buryn senatta prezıdenttik kvota bar bolatyn, Toqaev reformasy boıynsha osy kvota qysqartyldy. Al Májiliste buǵan deıin bolǵan QHA depýtattary da azaıdy.  

Úsh oblys quryldy

Toqaev bılik tizginin qolǵa alǵan bes jyldyń ishinde ákimshilik-aýmaqtyq ózgeristerge qol qoıdy. Iaǵnı Abaı, Ulytaý jáne Jetisý oblystary quryldy.

Halyqtyń turmys sapasyn jaqsartý maqsatynda Semeı óńirinde – Abaı oblysy, Jezqazǵan óńirinde – Ulytaý oblysy, Almaty oblysy óńirinde – Jetisý oblysy quryldy.

Bala bolashaǵyna qadam jasaldy

Toqaevtyń áleýsettik ekonomıkalyq reformasynyń biri «Ulttyq qor – balalarǵa» baǵdarlamasy.

Prezıdent Ulttyq qordyń jyl saıynǵy ınvestısıalyq tabysynyń 50 paıyzyn balalardyń arnaýly jınaqtaýshy esepshotyna aýdarýdy usyndy. Bala 18 jasqa tolǵanǵa deıin balanyń esepshotyna aýdarylatyn bolady. Jınaqtalǵan qarjy balalar kámelet jasqa tolǵannan keıin olardyń baspana nemese bilim alýyna jumsalmaq. Bıyl 1 qańtardan bastap kámelet jasyna deıingi barlyq balanyń shotyna Ulttyq qordan aqsha aýdaryldy.

Prezıdenttiń saparlary

Qazaqstan prezıdenti bes jyldyń ishinde jetpisten astam memleketke sapar shekti. Travelpress.kz sarapshylarynyń málimetinshe, jıi barǵan memleketterdiń ishinde – Reseı Federasıasyna – 19 ret, Qyrǵyzstanǵa – 7 ret saparlaǵan. Toqaev Qytaıǵa, BAÁ-ge, Tájikstanǵa, Túrikmenstanǵa, Túrkıaǵa jáne Ózbekstanǵa 4 ret sapar jasady. Ázirbaıjan, Germanıa jáne AQSH –qa – 3 ret barǵan. Armenıa, Katar jáne Saýd Arabıasyna 2 ret barypty.

 

2019 jyly Toqaev 9 shet elge 12 ret sapar jasady. 2020 jyly koronavırýs shekteýlerine qaramastan úsh ret resmı sheteldik sapar jasaǵan. 2021 jyly Toqaev shetelge 10 sapar jasap, 7 elde, sonyń ishinde Reseı, Tájikstan, Túrkimenstanda bolyp, árqaısysynda eki retten saparlaǵan. 2022 jyly Qazaqstan basshysy sheteldik saparlarǵa meılinshe jıi shyqty. Iaǵnı bir jyldyń ishinde – 14 elge, jalpy sany 24 sapar retsapar shekti. Byltyr Memleket basshysy 19 ret shetelge shyqqan. Bıyldyń ózinde Toqaev bes memleketke baryp úlgerdi. Onyń ishinde 4 elge resmı saparmen, qalǵandary jumys sapary.

Memleket basshysy osy ýaqytqa deıin 5 myńnan astam qujatqa, onyń ishinde 98 zańǵa, 344 Jarlyqqa, 91 Ókimge qol qoıǵan.

 

Bul maqala týraly ne oılaısyz?