Tiri bolsam, qazaqqa qyzmet etpeı qoımaımyn!

Álıhan Bókeıhan

«Qazaq» gazetindegi kıiz úı logotıpiniń astarynda qandaı mán-maǵyna jatyr?

13 sáýir 2024 402

Alash Ordasynyń hám Orda komıtetteriniń mór, shtampel blankalaryn jasatý týraly sóz bolǵanda, Alash Ordasynyń memlekettik gerbi (tańbasy) qandaı bolý máselesi qozǵaldy, biraq sheshilmeı qaldy. Ár memlekettiń, ár gúberne hám oblystyń ózine arnaýly gerbi bar. Tańbasyna qarap qaı eldiń aty ekenin tanýǵa bolady, gerbine qarap qaı memlekettiń nársesi ekendigin bilýge bolady. Eldiń rý tańbasynda qandaı maǵyna bolsa, gerbte de sondaı maǵyna bar. Alash aýtonomıasyna Alash uly bolyp kirip otyrǵanda Alash Ordasynyń gerbi bolýǵa rý tańbalary da, oblys gerbteri de jaramaıdy. Alash Ordasynyń gerbi rý tańbalarynan da, oblys gerbterinen de basqa bolarǵa tıis.

Alash memleketine Orda dep at qoıylǵan soń, gerbinde Orda sýreti bolýy laıyqtyǵynda daý bolmasa kerek. Orda memleketine Orda sýretin qoıý unamsyz bolady dep eshkim aıta almas. Solaı bolǵan soń gerb máselesiniń negishi sheshilgenge esep. Sheshýsiz turǵan máseleniń negizi emes, butaǵy, ıaǵnı Alash Ordasynyń gerbine qur Ordanyń ǵana sýretin salý ma, bolmasa basqa maǵyna da kirgizý me? Basqa maǵyna kirgizý me degen sózdi mysalmen túsindirip óteıik.

«Qazaq» gazetiniń basyna úı sýretin ornatýda mynadaı maǵynalar bar edi: Kıiz úı - kıiz týyrlyqty halqy. Úıdiń túndigi ashyq, esigi jabyq bolýyndaǵy maǵyna - túndik jaryq beretin jol, esik túrli zattar kiretin jol degendik. Jaryq joly ashyq, erkin bolsyn, túrli zattar kiretin jol esigi erkin bolmasyn delingen edi. Túndikten túsetin jaryqqa óner-ǵylym engizilgen edi. Túndik kúnbatys jaǵynan ashylýy óner-ǵylym Eýropa jaǵynda kúshti bolǵan sebepti qazaq ishine Eýropa ǵylym-óneri taralsyn degen maǵyna edi. Úıdiń esigi qazaq degen sózden jasalǵan. Ondaǵy maǵyna «Qazaq» gazeti qazaq jurtyna ári mádenıet - esigi bolsyn, ári syrt jurt jaǵynan kúzetshisi bolsyn delingen edi. Qazaqqa degen ıgilik nárseni engizý jolynda gazet qyzmet qylsyn delingen edi. Sóıtip «Qazaq» gazetiniń tutqan jolyn basyndaǵy emblemasymen (ısharat) kórsetý úshin gazet basyna úı sýreti qoıylǵan edi.

Alash gerbine de osy sıaqty Ordadan bóten de maǵyna kirgizýge bolmas pa? Qur Ordanyń sýreti salynǵanynan, qısyny kelse basqa maǵyna da qatystyrǵan abzal bolar edi. Oıy, qoly sheber azamattar Alash gerbiniń qalaı etkende unamdy bolý jaǵyn oılanyp, gerb jobasyn jasap, kóptiń, ıakı aıryqsha komısıanyń synyna salsa eken. Ári ádemilik, ári maǵynaly jaǵynan eń unamdysy tańdalyp alynar edi. Bul týraly joba jasaýshylar bolsa, jasaǵan jobasyn ıa «Qazaq» basqarmasyna, ıa Alash Ordasyna jibersin.

Orda gerbi (tańbasy) maqalasynan

«Qazaq» gazeti, 05.01.1918 jyl, №258

Alash.kz ulttyq portaly 

Bul maqala týraly ne oılaısyz?