Tiri bolsam, qazaqqa qyzmet etpeı qoımaımyn!

Álıhan Bókeıhan

Memleket ýtıl alymdy túgeldeı joıyp tastaı almaıdy - sarapshy

02 maýsym 2024 245

E-Petition.kz resmı portalynda jarıalanǵan ýtılalym aqysyna qatysty petısıa qaıta qaralýǵa qajetti 50 000 qol jınap, Ónerkásip jáne qurylys mınıstrligine jiberildi, dep habarlaıdy Alash.kz saıty Skifnews.kz aqparat portalyna siltep.

QR Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń resmı saıtynda habarlanǵandaı, QR ÁRPK-niń 90-4-babyna sáıkes, 50 000-nan asa qol jınalǵan petısıa QR Ónerkásip jáne qurylys mınıstrliginiń qaraýyna joldandy.

QR ÁRPK-niń 90-5-babyna saı, kelip túsken ótinish ony tirkegen sátten bastap 40 jumys kúnine deıingi merzim ishinde qaralatynyn málim etken-di.

Petısıa avtorlary 8 jyl buryn ýtılalymdy engizý básekelestiktiń joıylýyna jáne sonyń saldarynan avtokólikterdiń, aýyl sharýashylyǵy tehnıkalarynyń jáne arnaıy tehnıkalardyń baǵasynyń kúrt ósýine ákeldi dep esepteıdi.

"Avtokólik pen mehanıkalandyrýǵa qatysty barlyq nárseniń baǵasy ósti: júk tasymaldaý, mehanıkalandyrý jáne qoǵamdyq kólik qyzmetteri, azyq-túlik, halyq tutynatyn taýarlar, turǵyn úı quny jáne taǵy basqalar qoljetimsiz baǵaǵa baılanysty Qazaqstan azamattary ózderiniń jeke kólikterin jańartýdy toqtatty, eldegi kólikter parki qatty eskirdi", - delingen petısıada.

Nátıjesinde, petısıa avtorlarynyń talap etetinderi:

- Ekologıa mınıstrligine jeńil avtomobılderge (M1 sanaty) kádege ýtılalymnyń mólsherlemesin 100 myń teńgege deıin, avtokóliktiń qalǵan sanattaryna 0 teńgege deıin tómendetý týraly, Aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyna ýtılalymnyń tolyq kúshin joıý týraly hattar engizý;

- Ulttyq ekonomıka jáne qarjy mınıstrlikterine avtokólikti bastapqy tirkegeni úshin mólsherlemelerdi 0,25 AEK-ke deıin tómendetýdi engizý.

Aıta keteıik, buǵan deıin Májilis depýtattary da kólikterdi ýtılalym jáne bastapqy tirkeý baǵasyn tómendetýdi usynǵan bolatyn. Olar elimizdiń kólik parkiniń eskire bastaǵanyn – basqa elderden avtokólikterdi ákelý kezindegi joǵary kedendik baj salyǵy satyp alýshy úshin túpkilikti baǵanyń ósýine ákeletinin atap ótti.

Al mınıstrlik ókilderi óz kezeginde ýtılalym ne úshin qajet ekenin jáne avtokólik ónerkásibiniń damýyna áseri jaıly túsindirdi.

Ýtıl alymdary men bastapqy tirkeý jarnasy avtomobılderdiń ımporty men paıdalanýyn retteýge baǵyttalǵan sharalar kesheniniń bir bóligi. Olardyń qatarynda kóliktiń qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkestigin tekserý de bar, ol  joldardaǵy azamattardyń jalpy qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.

Qazirgi kúni qyzý pikirtalasqa sebep bolǵan ýtıl alymy 2016 jyly engizilgen.  QR Ónerkásip jáne qurylys mınıstrliginde ýtılalymnyń engizilgen kezinen bertinge deıin avtoónerkásipti damytýǵa áseri týraly aıtty. 

"Sodan beri ýtılalym daý-damaıǵa aınaldy, munyń bir jaǵynda ekologıalyq turaqtylyq pen qazaqstandyq avtomobıl ónerkásibin damytýǵa umtylý tursa, ekinshi jaǵynda – otandyq ekonomıkaǵa zıan keltirý qaýpiniń týyndaýy turǵanyn eskerý qajet", - dedi vedomstvodaǵylar.

Otandyq kólik parkiniń jańarýyna birinshi kezekte ýtılalym men bastapqy tirkeý alymyn tóleýdiń engizilýi aıtarlyqtaı áser etken. Mınıstrlik ókilderiniń aıtýynsha, 10 jyldan asqan kólikterdiń sany azaıyp, óz kezeginde shyqqanyna 3 jyldan az bolǵan kólikterdiń úlesi artqan. Bul faktor jol qaýipsizdiginiń jaqsarýyna ákeldi delinedi habarlamada.

"2022 jyly jol-kólik oqıǵalarynyń saldarynan 15 myńnan astam adam zardap shekti, bul kórsetkish bir jyl burynǵymen salystyrǵanda 8,9 paıyzǵa ósti. 2023 jyldyń qarashasynda 13,2 myń tirkelgen bolsa, bul ótken jylmen salystyrǵanda 1,5 paıyzǵa tómen", - dedi vedomstvodaǵylar.

Sondaı-aq 2022 jyly Qazaqstanǵa 350 myńnan astam eski kólik ákelindi, biraq otandyq avtomobıl ónerkásibindegi óndiris kórsetkishteri 20 paıyzǵa, al satylymdar 40 paıyzdan astam boldy. 

Ótken jyly satylǵan kólikterdiń kórsetkishteri 30,2 paıyzǵa, al shyǵarylǵandary 60,2 paıyzǵa ósti, bul qazaqstandyq avtomobıl ónerkásibi tarıhyndaǵy eń jaqsy nátıje dep ataýǵa bolady.  Bul kórsetkishter jańa avtokólikterge suranystyń artqanyn ǵana emes, sonymen qatar ishki naryqtyń damý áleýetin de kórsetedi. 

"Sonymen qatar qazaqstandyq avtomobıl ónerkásibiniń damýyndaǵy oń tendensıa iri kólik kompanıalarymen jáne avtomobıl bólshekterin shyǵaratyn kásiporyndarmen birlese otyryp, naryqty qajetti materıaldarmen ǵana emes, jumys oryndarymen, sonymen qatar jańa ónimdermen qamtamasyz etetin jańa zaýyttardyń ashylýymen de qoldaý kórsetýde. Avtokólik parkin jańartý tek jol qaýipsizdigine ǵana oń áser etip qoımaıdy, ol qaýipsizdik júıesi jaqsyraq kólikterdi tańdaý múmkindigin berý arqyly azamattardyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa degen umtylysynan kórinedi", - delingen habarlamada.

Ónerkásip mınıstrliginiń pikirinshe, ishki naryqta óndiristi yntalandyrýmen ekologıalyq taza avtomobılderge birtindep kóshý saıasaty ýtılalym men bastapqy tirkeýdiń arqasynda ońtaıly sheshim bolmaq.

Petısıaǵa qatysty mańyzdy sheshim 5 shildede qabyldanady.

Bul týraly 28.05.2024j. ótken Úkimet otyrysynan keıingi brıfıńte Ónerkásip jáne qurylys mınıstri Qanat Sharlapaev málimdedi.

«Qazir petısıaǵa qatysty komısıa qurylyp jatyr. 24 mamyrdan bastap 5 shildege deıin komısıa 50 myń qol jınaǵan petısıa boıynsha pikirimizdi berýimiz kerek», - dep habarlady Sharlapaev.

Onyń aıtýynsha, petısıany qarastyrý, qorytyndy shyǵarý tetigine barlyǵy 40 kún ýaqyt beriledi.

Ýtıl alymdy múldem alyp tastaý – bir kúndikti oılaý

Kólik naryǵyna qalam terbep júrgen sarapshy Oljas Oqas QazAqparat saıtyna bergen suhbatynda ýtılalymnyń joıylyp-joıylmaýy qarapaıym halyqtyń kólik qajettiliginiń sheshimin jeńildetpeıtinin aıtyp ótti.

El arasynda qate túsinik te joq emes. Ýtılızasıalyq alymdy joısa, búkil mańyzdy máseleler sheshilip ketetin sıaqty qýanyp jatyr. Negizinde olaı emes. Mysaly, kóbimizdiń Camry alǵymyz keledi ǵoı. Biraq jańa, jaqsy Camry alǵysy keletin adam ol ýtıl alymǵa qaramaıdy. Iaǵnı, aqsha kerek, eń bastysy. Al oǵan aqshasy jetpeıtin adamnyń ýtıl alym joıylsa da, qoly jetpeıdi. Tek eski kólikti qanaǵat tutady. Sonda kedendik, ýtılızasıalyq alym degender ekinshi qatardaǵy másele.

Memleket ýtıl alymdy túgeldeı joıyp tastaı almaıdy. Óıtkeni memlekettiń ınvestorlar aldyndaǵy mindettemesi bar. Qostanaıdaǵy, Almatydaǵy zaýyttarda kóptegen markanyń modelderi jasalyp jatyr. Ýtıldi túgeldeı alyp tastasa, olardyń ónimin Qazaqstanda eshkim satyp almaıdy. Al olar Qazaqstanǵa úlken aqsha quıar aldynda kelisimshartqa qol qoıǵan. Qazaqstanda olardyń bul turǵydaǵy múddesi zań aıasynda qorǵalady degen maǵynada ýaǵdalastyqtar bolǵan.

Sondyqtan tolyqtaı alyp tastamaıdy. Qazir komısıa quryldy ǵoı. Bul másele birden sheshilmeıdi. 1-2 aıǵa sozylýy múmkin. Óıtkeni memlekettiń birneshe qaýlysy kerek, sosyn ekotalap boıynsha normalardy ózgertý kerek. Ýtıl alym bolǵan soń tek qana jeńil kólikke emes, aýylsharýashalyq tehnıkaǵa da baılanysty, elektromobılderge de qatysty. Osynyń bárin durystaý úshin biraz ýaqyt kerek. Reseıdegi jaǵdaıdy nazarda ustaıdy. Óıtkeni ýtıl alymdy múldem joıyp tastasa, Reseıdiń búkil qańsyǵy bizge keledi. Qazir Reseı kóliginiń aǵylýyn ýtıl alym ǵana ustap tur. Mysaly «Grantanyń» baǵasy 5 mln teńgeden asyp ketti. Ýtıl alymdy joısa, 4 mln bolýy múmkin. 1 mln teńge degen kólikke qoly jetpeı júrgen adam úshin edáýir aıyrma. Adamdar oılanyp qalýy múmkin, qansha degenmen jańa mashıne ǵoı.

Keıbir popýlıser 50-100 dollar bolý kerek degendi aıtyp júr. Basqa eshqandaı alym bolmaýy kerek deıdi. Ondaı bolsa, shetelden qalaǵan kóligińizdi op-ońaı ákelip tirkeısiz. Biraq aqshanyń bári shetelge ketedi. Soǵylǵan máshıneler kóp kiredi. Ekologıalyq talaptarǵa jaýap bermeıtin kólikter qaptaýy múmkin. Bir jaǵynan onyń bári rettelip jatyr ǵoı. Ýtıl alymdy múldem alyp tastaý – bir kúndikti oılaý. «Qazir jaqsy mashına tepsem boldy. Ar jaǵynda ne bolatynyn kóre jatarmyz» degen nıet qana, - deıdi sarapshy.

Bul maqala týraly ne oılaısyz?