Tiri bolsam, qazaqqa qyzmet etpeı qoımaımyn!

Álıhan Bókeıhan

Ǵalamdyq jylyný saldarynan tutas araldy sý basty, turǵyndar shuǵyl kóshirilip jatyr

05 maýsym 2024 185

Karıb teńizindegi ornalasqan Panamaǵa mamleketine tıesili Gardı Sýgdýb aralynyń turǵyndaryn basqa jerge kóshire bastady. Óıtkeni ǵalamdyq jylyný saldarynan aral týǵa ketken. Bul týraly Alash.KZ ulttyq portaly Bugin.kz saıtyna silteme kórsete otyryp habarlaıdy.

Kóptegen sarapshylar muny jahandyq jylyný tarıhyndaǵy mańyzdy sımvoldyq sát dep sanaıdy. Gardı Sýgdýb – klımattyń ózgerýi nátıjesinde teńiz deńgeıiniń kóterilýinen tikeleı zardap shekken alǵashqy araldardyń biri. Klımattyq daǵdarys araldy ómir súrýge jaramsyz etip jibergen.

Gardı Sýgdýb – Panamanyń soltústigindegi araldardyń biri. Bul jerde shamamen 300 otbasy turady. Arhıpelagtyń basqa araldary sıaqty, Gardı Sýgdýbta negizinen ındýs Kýna (nemese Gýna) halqy turady. Olar aralǵa shamamen 200 jyl buryn qonystanǵan jáne búgingi kúni Kýna halqynyń ómir salty teńizben tyǵyz baılanysty.

Biraq sońǵy jyldary, ásirese qarasha jáne jeltoqsan aılarynda qatty jel soqqan kezde, aral qatty sý tasqynynan zardap shekken. 2008 jyly aralda rekordtyq sý tasqyny boldy. Sodan keıin aral ákimshiligi materıkke májbúrli qonys aýdarý josparyn ázirleýge kiristi. Úkimet bul sheshimdi qoldady. Biraq qonys aýdarý prosesi óte kesh júrgizildi. Tek 2015 jyly ǵana Panama úkimeti aral mańyndaǵy aýdanda 300 úı salýǵa búdjetten qarajat bólýge ýáde berdi.

Qurylys jumystary is júzinde 2018 jyly bastaldy jáne endi aıaqtaldy. Sý tasqynynan keıin 16 jyl ótken soń, Gardı Sýgdýb turǵyndary qaýipsiz jerge kóshirildi. Keıbir otbasylar aralda múmkindiginshe uzaq turýdy josparlaǵan. Kóshirý erikti túrde júzege asyrylady. Panama úkimeti eshkimdi kóshýge mindettep, qınamaıdy.

Gardı Sýgdýbty onyń turǵyndary da joıdy. Aldymen araldy marjan rıfteri qorshap turdy, bul tolqyndar men jelge aıtarlyqtaı kedergi bolýy múmkin edi. Alaıda XX ǵasyrdyń ortasynan bastap marjan rıfteri araldyń aýmaǵyn keńeıtý úshin qurylys materıaly retinde belsendi túrde paıdalanyldy.

2017 jyly-aq Panama qalasyndaǵy Smıtson tropıkalyq ınstıtýtynyń zertteýshisi Gektor Gýzman BBC-ge 1960 jáne 2003 jyldardaǵy aerofotosýretterdi salystyrý arqyly tosyn aıyrmashylyqty anyqtaǵanyn aıtty. Osy ýaqyt ishinde aral eki marjan rıfinen de aıyrylǵan. Araldyń ómir súrýge jaramsyz bolýyna jahandyq jylyný nemese marjan rıfiniń degradasıasy sebep boldy ma, naqty zertteýlersiz anyqtaý múmkin emes.

Bul maqala týraly ne oılaısyz?