Tiri bolsam, qazaqqa qyzmet etpeı qoımaımyn!

Álıhan Bókeıhan

Dúnıe-ǵumyr kúnde qubylǵan, neshe túrli zaman. Qazaq jurt bolyp qatardan qalmaıtyn bolsa, oqý, óner jolyna túsý maqsat

15 mamyr 2024 244

Aldymyzda osy qys Peterborda muǵalimderdiń bas qosýy - sıezi bolady. Bul sıezdiń basynda neshe bilgish ǵylymdy profesorlar bolady. Orys patshalyǵynyń jan-jaǵynan jıylǵan muǵalimderine Peterbor bilgishteri neshe túrli oqý jolynan úlgi kórsetip, bilim jolyn ashyp, sabaq beredi.

Peterbordaǵy oqý qazynasyn, belgisin jıǵan mýzeılerdi jıylǵan muǵalimderdi aralatyp, ne aspap, qaı jerde oqý oqytqanda keregin kórsetip beredi. Oqýdy jaqsylap oqytatyn Japon, Amerıka, Norvegıa sıaqty jurttardyń qalaı bala oqytyp otyrǵan úlgisin jıylǵan muǵalimderge kórsetedi. 

Talapker, orys tilin biletin bizdiń qazaq muǵalimi bul sıezge barmasa bolmaıdy. Bizdiń qazaq balasyn oqytatyn muǵalimge osy sıezge baryp jol, órnek, úlgi-óner úıretý maqsat. Bizdiń sorly qazaqtyń muǵalimi nashar, kedeı. Bul Peterbor sıezine baryp qaıtý, alys-jaqyn jolyna qaraı 250-400 som bolady. Bul aqshany shyǵaratyn qazaqta muǵalim bar ma? Bul shyǵyn qaltasynan tabylatyn qazaqta muǵalim bola ma?

Atadan kele jatqan mura dep úı jıyp, aıaq-tabaq jıyp, bireý túıe, bireý at, bireý qoı, bireý qozy, bireý laq berip, bireý aıaq, bireý tabaq berip, ata balasy jaqsyǵa as beretin qazaq rásimi.

Dúnıe-ǵumyr kúnde qubylǵan, neshe túrli zaman. Qazaq jurt bolyp qatardan qalmaıtyn bolsa, oqý, óner jolyna túsý maqsat. Orys jurtynyń jaqsy maqalasy bar: "jurttan jıǵan jip-jalańashqa kóılek" degen.

Halyq bolyp, kóp-az demeı qazyna jıyp, talapker qazaq balasyn oqytatyn muǵalimderdi Peterbor sıezine jiberý úlken maqsat.

Eýropada mundaı jurt qyzmetine puldy qazynasyn óz jurty úshin ustaıtyn baı adamdar beredi. Osyndaı halyq paıdasyna qurban qylatyn - aqshany jurtqa jańaraqqa shashýdy shyǵarǵan jurttyń nadandyq - kemshilik belgisi. Osy sıezge baratyn muǵalim shyǵyny - aqshany baı talapker jigitter bere almasa, bul bizdiń qazaqqa bir upaı, joqqa ne shara. Biraq bul aqshany qara shyǵyn qylyp kedeıge shashyp shashylý kerek emes.

Osy muǵalimderdi Peterbor sıezine jiberetin aqsha qazaqtan tabylmasa, mine jurttan qalǵannyń belgisi.

Bir jylda bizdiń on oblys qazaqtan qajyǵa 2500 (eki myń bes júz) kisi barady. Osy qajylar kisi basy 500 som aqsha ustasa, osy 500-diń on somyn bala oqytý jolyna dep qudaıy berse, osy on somnan bir jylda 25 myń som oqý úshin qyzany jıylar edi.

Qajylar bul qudaıyny ne bere qoısyn, bul bir shóldep júrip sarqyraǵan bulaq kórgen tús qoı!

Úmitsiz shaıtan, osy sıezge baratyn muǵalimge aqshasy tabyla qalsa, jaqynym, tanysym, quda-tamyrym demeı, halyqqa máshhúr muǵalimdi sıezge jiberý maqsat.

Mine aldymyzda támám qazaqtyń qalasynda alym salatyn, daý-janjal bitiretin jıylys. Osy bas qosylyp turǵanda osy sózdi qolǵa almasyn ba. Sizder, oqýshylar qazyna jıǵanda, biz munda halyqqa, máshhúr jurtqa qyzmet qylatyn muǵalimderdi shyraq alyp izdemes biz be?!

Qınalyp tapqan aqyldy, tolǵatyp sózge aýdardym. Endi bul sózdi is qylmaq, oqýshy jurtym, qazaq óz moınynda!

Qyr balasy.

"Muǵalimder jıylysy" maqalasynan

"Qazaq" gazeti, 1913 jyl, №40. Orynbor.

Derekkóz: Bókeıhan Á. Shyǵarmalary. VIII tom.-Astana, 2018

Alash.kz ulttyq portaly

Bul maqala týraly ne oılaısyz?