Tiri bolsam, qazaqqa qyzmet etpeı qoımaımyn!

Álıhan Bókeıhan

Dana aqsaqal dúnıeden ozdy. Qazaq halqy akademık Tóregeldi Sharmanovtan aıyrylyp qaldy

25 mamyr 2024 438

El ishinde ult arystarynyń izbasary, tulpardyń tuıaǵy, asyldyń synyǵy sanalatyn orasan zor qurmetke ıe aqsaqal, medısına ǵylymdarynyń doktory, profesor, gıgıenıst-nýtrısıolog ǵalym, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, akademık Tóregeldi Sharmanov 94 jasqa qaraǵan shaǵynda ómirden ozdy.

Tóregeldi Sharmanuly 1930 jyly 19 qazanda Qaraǵandy oblysynyń Ulytaý aýdanynda dúnıege kelgen. Qaraǵandy memlekettik medısına ınstıtýtyn jáne onyń aspırantýrasyn bitirgen. 

Medısına ǵylymynyń doktory, profesor, Reseı Medısına Ǵylym Akademıasynyń jáne Qazaqstan Ulttyq Ǵylym Akademıasynyń akademıgi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Qazaq taǵamtaný akademıasynyń jáne Profılaktorıalyq medısına akademıasynyń negizin qalaýshysy jáne onyń prezıdenti, DDU taǵamtaný jónindegi ekspertter komıtetiniń múshesi.

Negizgi ǵylymı eńbekteri tamaqtaný fızıologıasyna arnalǵan. Ol tamaqtaný tártibiniń buzylý sebepterin zerttep, adam denesinde aqýyz, dárýmen jetispeý jóninde tujyrym jasady, meshel aýrýynyń damý mehanızimin ashty.

Tóregeldi Sharmanovtyń Qazaqstan ǵylymyna qosqan úlesi zor.

Onyń basshylyǵymen emshektegi balalarǵa arnalǵan "Bóbek", "Arýana", "Antıholesterın" taǵam qospalaryn shyǵardy. Onyń bastamasymen 1978 jyly Dúnıejúzilik densaýlyq uıymy (DDU) men IýNISEF-tiń Halyqaralyq Almaty konferensıasy ótip, onda medısına - sanatynyń alǵashqy járdemniń ulttyq júıesin uıymdastyrýdyń ustanymdary alǵash ret tujyrymdalǵan Almaty deklarasıasy qabyldandy.

Onyń jetekshiligimen 56 doktorlyq jáne 170 kandıdatttyq dısertasıalar qorǵaldy. "Qazan revolúsıasy", "Halyqtar dostyǵy", "Parasat" ordenderimen marapattalǵan. DDU-nyń L.Bernard atyndaǵy syılyǵyn (2005) jáne "Qazaqstan Respýblıkasynda taǵam týraly ǵylymnyń irgeli de qoldanbaly aspektilerin daıyndaý" eńbekter toptamasy úshin Qazaqstan Memlekettik syılyǵynnyń ıegeri jáne "Ǵylym" nomınasıasyndaǵy "Platına Tarlany" táýelsiz syılyǵynyń ıegeri.

Bul maqala týraly ne oılaısyz?