Tiri bolsam, qazaqqa qyzmet etpeı qoımaımyn!

Álıhan Bókeıhan

"Bizdiń jurt bostandyq, teńdik, qurdastyq, saıası isin uǵynbasa, tezek terip, tarıh jolynda artta qalady" - Alashtyń talapty azamatyna úndeý

20 mamyr 2024 222

ALASHTYŃ TALAPTY AZAMATYNA!

Úndeý

1-inshi ıýlden bastalyp adam, mal, egin hám sharýanyń esebi alynady.

Bul esep bizdiń Rosıanyń qolastyndaǵy támám jurtqa bolady.

Esepti atqaratyn qyzmetshi úsh dárejede bolady: regıstrator - hatshy, munyń alatyny 150 som; hatshylardyń jóndeýshisi - ınstrýktor, munyń aqysy 200 som; bulardy jóndeýshi bastyq, aqysy 300 som.

Bolyp turǵan bostandyq, teńdik, týysqandyq bizdiń qazaq balasyna joq jerden - aspannan tústi. Mujyq bolsyn, tatar bolsyn, qazaq bolsyn, jaqsylyq qadyryn bilip jatqan joq.

"Sabasyna qaraı pispegi" bolmady. Jurtqa bostandyq, teńdik, týysqandyq bolǵan soń, jurt bostandyqty buldanyp, óz tizginin ózi alyp, qaǵýshy, soǵýshy, kúzetshi óldi dep kúsheıýi kerek edi; jurt teńdikti buldanyp, er-áıel, baı-kedeı, myrza-muqara, tóre-qara, aqsaqal-jas dep bólmeı, bárin teń ustaý kerek edi; jurt týysqandyqty buldanyp, bir týǵan aǵaıyn, quda-tamyr dep, qaryndas-kórshi demeı barsha adam balasymen aǵaıyndyq, týysqandyq jolyna tartý kerek edi.

Bostandyq, teńdik, týysqandyq 18-inshi ǵasyrdan beri jaryqqa shyqqan taza pikir. Muny maıdanǵa salǵan Fransıa jurtynyń saıası erleri, osy úsh túrdiń bári bizdiń sharıǵattan, injilden, býdda oqýynan, Lev Nıkolaevısh Tolstoı fılosofıasynan tabylady, kózi ashyq talapty er izdese.

Bul úsh urannan bólek adam balasynyń baqyt, mahabbatyna jol joq. Bul joldan shyǵa jaıylǵan haıýandyqqa qaıtqan bolady.

Birin-biri jegen, birin-biri aldaǵan, birin-biri ańdyǵan, birinen biri kek alǵan - haıýan turmysy salty. Qaǵýshy, soǵýshy, kúzetshi - haıýandyq jolda adasqan adam balasyna ǵana kerek.

Bostandyq, teńdik, týysqandyq qazaq balasyna olja boldy. Qazaq balasynyń istep otyrǵan isine qarasań, búrkitti qoıanǵa, suńqardy torǵaıǵa salǵan kórinedi. Qazaqty bastaǵan aqsaqal, myrza, hazyreti burynǵy eski aýrýǵa salyp, batpaq aıaǵyn astaýǵa salǵan qulyn bolyp júr.

Jalpy jurt nadan bolady, buzyq bolmaıdy, jurt turmysynda ádildik joq bolsa, jurt bolmaq emes. Bir qora qoıdy jalǵyz qotyr laq bylǵaıdy. Jalpy jurtty qotyr qylatyn jalǵyz-jarym adasqan, atqa mingen búkirdi kór túzetedi. Bular túzelip bostandyq, teńdik, týysqandyq jolyna túspes, bularǵa Nıkolaı óshse, kóleńkesi ferzi ǵoı!

Mujyq komıtetin saılap aldy. Bizge erik bolsa, biz jurtqa paıdaly kisini saılaımyz dep, partıasyz, talassyz isti bitirip, sharýasyn bitirip jatyr.

Kórshi qazaq burynǵy partıa - talasqa salyp, shabýylda júr. "Bostandyq" dep urlyqty qozdatty.

Qazaq jerine zemstvo bolǵaly tur. Aldymyzda "Ýchredıtelnoe sobranie" saılaýy bar.

Bizdiń adasqan nadan jurtqa muryndyq bolyp, kóz balyp, bostandyq, teńdik, týysqandyq jolyn uǵyndyrý zor borysh.

Al, qazaq bastary, talapker azamattary, myna esepke kirisip, qazaq jerin aralap, jurtqa úgit aıtyńdar!

Orystyń saıası partıalarynyń aqshasy bar, jurtqa qyzmet qylatyn kisisi bar, mujyqqa úgit aıtýǵa ádeıi arnap kisi shyǵaryp jatyr.

Bizde aqsha joq, kisi az. Esepti jabylyp júrip, jurt isin istep qalǵan oń. Iýnde maıdanǵa barǵan jigitter qaıtyp oralady. Buratana bóliminde jigitterge qyzmet qylyp júrgen jastar bosaıdy. Bular taǵy qyzmetin jurt úshin sarp eter. Bularǵa endi eldegi ýshıtelder, muǵalimder, ózge jastar qosylar degen úmit kóp.

Bizdiń jurt bostandyq, teńdik, qurdastyq, saıası isin uǵynbasa, tezek terip, tarıh (tarqy) jolynda artta qalady. Baqyt, mahabbattan tysqary bolady.

Bul ekeýi joq jurtqa tirshilik nege kerek?!.

Álıhan Bókeıhan, Mirjaqyp Dýlatuly, Ahmet Baıtursynuly

"Qazaq" gazeti, №234, 24 maýsym 1917 jyl.

Orynbor qalasy

Derekkóz: Bókeıhan Á. Shyǵarmalary. X tom.- Astana, 2018

Alash.kz ulttyq portaly

Bul maqala týraly ne oılaısyz?