Tiri bolsam, qazaqqa qyzmet etpeı qoımaımyn!

Álıhan Bókeıhan

Asyrandy balalaryna ıt-mysyqtyń etin jegizgen emshige qatysty jańa derek shyqty

05 maýsym 2024 1998

Jýrnalıs Gúlmıra Ábiqaı "asyrandy balalaryna ıt-mysyqtyń etin jegizip, attyń aýyzdyǵymen asyrandylardy tópelep urǵany, úıinde qul men kún retinde ustaǵany" habarlanǵan emshige qatysty jańa derek bólisti. Oqyrmany jýrnalıske emshi, baqsyǵa qatysty tyń derek aıtqan, dep habarlaıdy Alash.KZ ulttyq portaly. 

Jýrnalıs Gúlmıra Ábiqaı óziniń áleýmettik jelidegi paraqshasynda respýblıkalyq arnalar “Árýaqty emshi” degen jeleýmen dúrkin-dúrkin habarlar jasap, gazetter sala-qulash madaqtaý maqalalar jazǵan Ulyqbek Smanov haqynda aıtty. Emshiniń ózin bala jastan tanıtyn oqyrmany ári Ulyqbek Smanov qaryndasynyń jazbasyn búkpesiz jekizdi. 

Ulyqbek Smanov Ońtústik óńirde, Ordabasy aýdany, Kókbulaq aýylynda týyp ósken. Ata-ájesiniń qolynda tárbıelengen. Naqty jasy 51-de. Ájesiniń aıtýynsha, bala kezde keshkisin Badam ózeniniń jaǵasynda uıyqtap qalǵan, sodan aýytqý bastaldy. Kórshi-qolań mazaqtap kúlip, ata-ájesi “balamyzdyń óz álemi bar” dep qorǵashtaıdy. Eseıe kele aýytqýy asqynyp, psıhdıspanserde emdelgeni ras. Keıin "árýaq qondy" dep arqasy qozyp, ózdiginen saǵattap sóıleı bastaıdy. Ózi de zikir oqyp, qamshymen dem salamyn dep júrdi. Arasynda qazaq-arab ýnıversıtetin oqydym degen, 2010-shy jyldary Otyrar kolejinde mýzykadan sabaq ta bergen. Keıin úılenip, mal baǵyp, maldy-jandy bolyp turmysy kóterildi. Indıra jeńgemiz birtoǵa, jýas, tek bala kótere almady. Ulyqbek aǵam ekeýi ájemdi óle-ólgenshe baǵyp qarady.
“Bir bıeden ala da, qula da týady” demekshi atam men ájem aýylǵa syıly jaqsy kisiler edi, artynan mynadaı sóz erip…

Keıinnen jýrnalısiń oqyrmany psıhıatrıalyq aýrýhanada esepte turǵan emshiniń 6 balany asyrap alýyna jol bergenderge kúıinedi: 

Ol psıhbolnısada ýchetta tursa, asyraýǵa 6 balany kim berdi, nege berdi, nege teksermegen? Bul úıde 6 bala baryn biz, tipten, bilmedik. Álde júıke aýytqýyn bilip, baýyrymyzdy bireý podstavıt etti me eken? Aqshaǵa muqtaj emes, mal-jany bar adam. Ómir baqı qaraýsyz mysyq-kúshikti jaǵalap, artynan shurqyratyp tamaq berip júretin. Eger, 4 jyl boıy 6 balaǵa aqsha alyp kelse, ony qaıda, kim jumsady eken? Saýal kóp, jaýap joq. 

Sonymen qatar, jýrnalıs qazir Ulyqbek Smanovtyń qazir psıhonevrologıalyq dıspanserge jatqyzylǵanyn jazdy. 16 jastaǵy ul men qyzdyń Shymkent qalalyq qıyn jaǵdaıǵa túsken balalardy beıimdeý ortalyǵyna ornalasqanyn,qalǵan 4 balanyń (kishisi 4-te) bóbekter úıine ornalastyrylǵanyn habarlady.

Esterińizge sala keteıik, biz budan buryn da Shymkenttegi bala quqyqtary jónindegi ýákil Janneta Jazyqbaeva, polısıa men qalalyq bilim basqarmasynyń qorǵanshylyq bóliminiń qyzmetkerleri Ulyqbek Smanov pen onyń jubaıy Indıranyń úıine barǵan soń jantúrshigerlik derekter paıda bolǵanyn jazǵanbyz. 

Belgili bolǵandaı, osy jyldar boıy bul otbasyndaǵy balalar ul emes, kúń bolǵan.

Balalar úıine 2017 jyly 9 jasynda kelgen Alesha esimdi ul balalar úıine qaıta oralǵysy keletinin aıtqan. Ol bul ótinishti tárbıeshisine birneshe ret qaıtalaǵan. Sebebi, qamqorshylyq organyń onyń bul ótinishin umytyp kete me dep alańdaǵan. Sondaı-aq ol anasymen kezdesýdi armandaıdy eken.

"Ákem anamdy urdy, sodan keıin olar ajyrasyp ketti. Biz ájemmen birge turdyq. Anamnyń aqshasy joq, aıaǵy men qoly synǵan. Men mektepke barǵanda anam ekeýmiz basqa adamnyń úıinde turdyq, ol meni eshqashan renjitpegen", - dep eske alady Alesha. 

Bala oqyǵan mekteptiń ustazdary ony nelikten kámeletke tolmaǵandardy beıimdeý ortalyǵyna, sodan keıin balalar úıine tapsyrǵany jáne anasyn ata-ana quqyǵynan aıyrýǵa naqty ne sebep bolǵanyn aıtpady.

"Biz kezek-kezek kirdik. Ol bárine qarap, ózine kim sáıkes keletinin tańdady. Ol meni tańdaıtynyn aıtty. Eger men onyń uly bolýǵa kelissem, anamdy tabýǵa kómektesetinin, sóılesip, kezdesip turatynymyzdy aıtty. Ol meni aldady", - dep eske alady bala asyrap alý sáti týraly. 

Aleshanyń aıtýynsha, ol  birinshi ret balalar úıinde qalǵan dostaryn shaqyrǵany úshin soqqyǵa jyǵylǵan. Keıin ákesi de, sheshesi de ony únemi soqqy jyqqan. Bala malshy bolǵan. Ol úsh jyl boıy otbasynyń malyn baǵyp, qorasyn jınap, sabaq ústinde kózilip alatyn bolǵan. Alaıda sol kezdegi Alekseı oqıtyn №95 mekteptiń ustazdary tynymsyz eńbekten qajyǵan balanyń jaǵdaıyna nemquraıly qaraǵan. Oqýshy betindegi kógergen izder men syzattardyń qaıdan paıda bolǵanyn synyp jetekshisine aıtqanymen, muǵalim dabyl qaqpaǵan. Shamasy, mundaı muǵalimder úshin uryp-soǵý qalypty nárse bolsa kerek. 

Úlken uldarynan keıin Smanovtar bir qyz, keıin egiz bala men taǵy eki uldy asyrap alǵan. Balalardy Almaty, Astana jáne Óskemennen alyp ketken. Eń kishileri úsh-tórt jasta. Balalardyń quqyqtaryn qorǵaý mindeti júktelgen sheneýnikterdi nelikten erli-zaıyptylarǵa kóp bala asyrap alǵany, olardy qalaı tárbıeleıtini jáne olardyń emdeýimen ońaltýymen qalaı aınalysatyny qyzyqtyrmaǵan.

"Men olardy aıadym, olar kishkentaı edi. Bizge tamaq bergen kezde men olardy da tamaqtandyrdym. Biz ıttiń etin jedik. Keıde mal ólgen kezde bizge jeýge beretin. Bárimiz bir bólmede edende jattyq. Sýyq boldy, ári qarnymyz ash boldy. Tamaq jegimiz keletin. Túnde oıatatyn, sosyn maldyń sońynan ketetinmin", - deıdi úlkeni inileri men qaryndasy týraly. - 

Alesha 16 jasqa tolǵan týǵan kúnin Shymkenttegi kámelettik jasqa tolmaǵandardy beıimdeý ortalyǵynda, nebári bes jastaǵy inisimen birge qarsy alǵan. Jigit áli jeke kýáligin alǵan joq, óıtkeni ol asyrap alǵan ákesi qoıǵan esimin ózgertýi kerek. 

Bul maqala týraly ne oılaısyz?