Tiri bolsam, qazaqqa qyzmet etpeı qoımaımyn!

Álıhan Bókeıhan

Álıhan Bókeıhan: Egin salǵan Eýropa jurty bizden mal baǵyp ta, egin salyp ta artyqsha paıda qylyp otyr

08 mamyr 2024 267

Bilimge jalynyp mal baqqan - japan.

Egin salǵan Eýropa jurty bizden mal baǵyp ta, egin salyp ta artyqsha paıda qylyp otyr. Bizdiń bir sıyrdyń jyldyq súti - 50 shelek. Golandıada bir sıyr bir jylda 300 shelek beredi. Bizdiń sıyr 18 put bolǵanda, Shvesıa sıyry 100 put bolady. Bizdiń jurt desetıneden 33 put bıdaı alǵanda, nemis - 70, Belgıa - 120 put alady. Bizdiń jurt desetıneden 50 put pishen jınaǵanda, bóten jurt 300-500 put pishen shabady. Pishendi bir jazda biz bir shapsaq, olar 8-9 qaıta shabady.

Bizdiń orystyń, Ýkraınanyń jerinde quıqasy tegis qaratopyraqty jer bar. Bu qara quıqaly aımaqtyń úlkendigi fransuzdyń Eýropadaǵy jerindeı bir jarym. Bu syqyldy jaqsy jer - jer ústinde joq. Osy jerde otyryp biz jutaımyz da otyramyz. Eýropa jutty, ashtyqty umytqaly 400 jyldan asty. Eýropada 19-20 desetıne jeri bolsa, 10-12 sıyr, 5-6 at, 10 shaqty shoshqa baǵady. Turǵany - jaqsy úı, kıgeni - jaqsy kıim, jegeni - jaqsy tamaq.

Danıada jalpy jurttyń ıelengeni úı basyna 3-5 desetıne ǵana jer. Osynda otyryp bizden artyq turady. Eli baı, tamaǵy toq bolady.

Osynyń bári bilimge jalynyp sharýa túzetkennen bolǵan. El nadan bolsa, soqyrsha jolyn sıpalap júrip egin salsa, mal baqsa - kóp jer az bolady. Jer az emes, el nadan, sharýa shaban.

Osy nadandyqty joıam[yn] dep Máskeýdegi qazaq bólimi osy kitapshany basqan. Al, qazaq, muny alyp, oqyp qara!

- Bir qadaq qara bıdaıǵa 200 qadaq,

- bir qadaq arpaǵa 330 qadaq,

- bir qadaq sulyǵa 400 qadaq sý kerek.

Mine, osy eseppen bir desetıneden 100 put bıdaı, 150 putty onyń sabanyn[an] alatyn bolady. Bu desetıneden 100 myń put sý ishý kerek.

Vıka degen pishen bolady. Shóptiń desetınesine jarty mıllıon put sý kerek. Bu qandaı sý? Bu sý dese[tıne]ge sińbese, tereńdigi bir kez kól bolar edi.

Jandy zattyń aıyrmasy - azot. Azot joq jerde jan ıesi, táni bolmaıdy.

Ósimdik tániniń júzden 8-i azot qosylǵan nárse bolady.

Biz jerge qaıta-qaıta bıdaıdy sala bersek, ol jerdiń azoty azaıady. Osy kemigen egin jaıdaǵy azotty ornyna salam[yn] dep eski eginjaıǵa boqtyq tógedi. Jurtta kóńge shóptiń qalyń shyǵatyny boqtyqtyń azoty bar bolǵan soń bolǵany.

Jońyryshqa [jońyshqa], burshaq bıdaıdan tozǵan jerdi jańartady, azotqa baıytady. Tozǵan jerge jońyryshqa, burshaq salyp alsa, bıdaı, suly taǵy jaqsy shyǵady.

Bul kitapshada osyndaı eginshi, malshyǵa kerek aqyl tolyp jatyr.

Qyr balasy.

"Ósimdik. Ósimdik ómiri" maqalasynan

"Teńdik" gazeti, №7, 1925 jyl.

Derekkóz: Bókeıhan Á. Shyǵarmalary. XIII tom.-Astana, 2018

Alash.kz ulttyq portaly

Bul maqala týraly ne oılaısyz?