Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетіне барған сапары барысында отандық ғылымның қазіргі жай-күйіне қатысты бірқатар өткір мәселелерді көтерді, деп жазады Alash.kz.
Президент салаға бөлінетін қаржының еселеп артқанына қарамастан, оның экономикалық қайтарымы төмен екенін және ғылыми мекемелердің көбіне есеп беру үшін ғана жұмыс істейтінін атап өтті.
Университет қабырғасында Президентке ғылыми жобаларды коммерцияландыруға бағытталған Farabi Hub орталығы таныстырылды. Бұл нысанға 20 миллион доллардан астам инвестиция тартылып, жасанды интеллект және стартап бағытында 300-ге жуық жұмыс орны құрылған. Сонымен қатар Қытай жоғары оқу орнымен бірлесіп, геологиялық барлау жұмыстарына арналған NKSAT микроспутнигін құрастыру жобасы қолға алынған. Дегенмен, Мемлекет басшысы мұндай жекелеген жетістіктер жалпы жүйедегі олқылықтарды жасыра алмайтынын жеткізді.
Ресми деректерге сүйенсек, соңғы бес жылда ғылымды қаржыландыру көлемі 6 есеге өскен. Қазіргі таңда елімізде 420 ғылыми ұйым мен 27 мыңнан астам ғалым еңбек етіп жатыр. Алайда жүзеге асырылған 3 мың ғылыми жобаның ішінен тек 29-ы ғана нақты нарыққа шығып, коммерциялық сұранысқа ие болған. Осыған байланысты Қасым-Жомарт Тоқаев Ғылым қорының жұмысын қатаң сынап, аталған құрылымның нақты іспен емес, «қызметті имитациялаумен» айналысатынын мәлімдеді.
Қаржылық тәртіптің сақталмауы да Президент назарынан тыс қалған жоқ. Құқық қорғау органдары гранттық қаржыны заңсыз иемдену деректері бойынша 11 қылмыстық істі тергеп жатыр. Сонымен қатар соңғы үш жылда ашылған 33 шетелдік жоғары оқу орнының филиалдарына қатысты да сын айтылды. Президент бұл филиалдардағы грант құны отандық оқу орындарынан 5 есе жоғары екенін, бірақ олардың көбі тек есеп беру үшін ғана құрылғандай әсер қалдыратынын ескертті.
Сапар соңында Мемлекет басшысы ғылым мен өндіріс арасындағы байланыстың жоқтығын негізгі кедергі ретінде көрсетті. Оның айтуынша, жүйелі жұмыс болмаған жағдайда бөлінген қаржы мен ғалымдардың әлеуеті босқа жұмсала бермек. Сондай-ақ университет инфрақұрылымы, атап айтқанда жатақханалар мен әкімшілік ғимараттардың ескіруі сияқты түйткілді мәселелерді жедел шешу қажеттігіне баса назар аударды.
