Қытайдан басталған ғылыми жолы Швейцариядағы CERN зерттеу орталығына, одан АҚШ-тағы озық медициналық технологиялар саласына дейін жалғасқан қазақ физигі Манат Мәуленбайұлы дүниеден оздыдеп жазады Alash.kz
Ол Нобель сыйлығының лауреаты Сэмюэл Тингтің ғылыми тобында еңбек етіп, халықаралық жобаларға қатысқан. Ғұмырының соңғы жылдарында жасанды интеллект арқылы өкпе обырын ерте анықтауға мүмкіндік беретін технологияны әзірлеуге атсалысқан. Ғалымның қайтыс болғаны туралы Қазақ халықаралық ғылым мен технологиялар қауымдастығы (QIST) хабарлады.
Қазақ ғылымы тағы бір көрнекті тұлғасынан айырылды. Шетелде жүріп әлемдік ғылымның дамуына үлес қосқан Манат Мәуленбайұлының қазасы туралы хабар оның әріптестері мен ғылыми қауымдастық үшін ауыр соққы болды.
Ғалымның өмірден өткенін Калифорниядағы MCC East Bay мұсылман қоғамдық орталығы мен QIST қауымдастығы растаған. Ұйымдар марқұмның отбасына, туған-туыстары мен жақындарына көңіл айтып, қайғысына ортақтасты.
Әзірге оның неден қайтыс болғаны туралы ресми ақпарат жарияланған жоқ.
Ашаршылықтан аман қалған әулеттің ұрпағы
Манат Мәуленбайұлының өмір жолы да ерекше тағдырлы. Ол Қытайдың Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданына қарасты Алтай аймағының Буыршын ауданында дүниеге келген. Ұлты – қазақ.
Оның ана жағындағы әжесі Шығыс Қазақстаннан шыққан. 1930-жылдардағы ашаршылық кезінде әулеті туған жерін тастап, Қытайға қоныс аударуға мәжбүр болған. Дүние-мүлкінен айырылып, жан сауғалаған отбасының ұрпағы кейін әлемдік ғылымға өз үлесін қосқан ғалымға айналды.
Бұл – бір әулеттің ауыр тағдырдан басталып, білім мен ғылым арқылы биікке көтерілген жолы.
1983 жылы Манат Мәуленбай Шыңжаң университетінің физика факультетін тәмамдады. Кейін Қытай Ғылым академиясының Шыңжаңдағы филиалында ғылыми қызметкер болып еңбек жолын бастады.
Жас ғалымның қабілеті мен зерттеуге деген құлшынысы көп ұзамай халықаралық ғылыми ортада назар аудартты. Нобель сыйлығының лауреаты, Массачусетс технологиялық институтының профессоры Сэмюэл Тинг оны кванттық физика саласындағы халықаралық зерттеу тобына шақырған.
Сэмюэл Тинг 1976 жылы элементар бөлшектер физикасы саласындағы жаңалығы үшін физика бойынша Нобель сыйлығын алған. Осындай әлемдік деңгейдегі ғалыммен бір ғылыми ортада жұмыс істеу Манат Мәуленбайдың кәсіби қалыптасуындағы маңызды кезеңдердің бірі болды.
CERN-де еңбек етіп, ғылымның күрделі құпияларын зерттеді
1988 жылы Манат Мәуленбай Швейцарияға қоныс аударды. Ол Цюрихтегі Швейцария жоғары техникалық мектебінде (ETH Zurich) және Женевадағы Еуропалық ядролық зерттеулер ұйымында (CERN) ғылыми зерттеулер жүргізді.
Әлемнің түкпір-түкпірінен жиналған ғалымдар бас қосатын CERN орталығында ол кванттық электродинамика мен атом физикасы бағыттарында ізденді. Швейцарияда докторлық диссертациясын қорғап, ғылым жолындағы маңызды белестердің біріне жетті.
Еуропада шамамен жеті жыл еңбек еткен ғалым 1995 жылы АҚШ-қа қоныс аударды. Осы кезден бастап оның ғылыми ізденістері жаңа бағытқа бет бұрды.
Ғылымды адам өмірін сақтауға бағыттады
Манат Мәуленбайдың кәсіби жолы тек іргелі физикамен шектелген жоқ. Ол ғылыми білімін медицина саласындағы күрделі мәселелерді шешуге жұмсады.
АҚШ-та Reflection Medical компаниясында бас инженер болып жұмыс істеп, өкпе обырын лазер сәулесінің көмегімен емдеуге арналған технологияларды әзірлеуге қатысты. Кейін медициналық бейнелеу және сканерлеу жүйелерін жетілдіру бағытында зерттеулер жүргізді.
Ғалымның соңғы жылдардағы ең маңызды бастамаларының бірі – жасанды интеллектіні медицинамен ұштастыру болды.
2025 жылы ол екі әріптесімен бірге AIxSCAN стартапын құрды. Жобаның басты мақсаты – жасанды интеллект пен медициналық сканерлеу технологияларын біріктіріп, өкпе обырын ерте кезеңде анықтауға көмектесетін жүйе жасау.
Бұл бастаманың астарында адам өмірін сақтап қалуға деген ұмтылыс жатты. Өйткені қатерлі ісікті неғұрлым ерте анықтау науқастың емделу мүмкіндігін арттыруда маңызды рөл атқарады. Ғалым осы бағыттағы технологияларды жетілдіру арқылы медицинаның дамуына үлес қосуды көздеді.
Оның ғылыми жолы бір салаға байланып қалған жоқ: физикадан басталған ізденіс медицинаға, ал іргелі зерттеулер адам өміріне тікелей әсер ететін технологияларға ұласты.
Шетелде жүрсе де, қазақ ғылымына бейжай қарамады
Манат Мәуленбайұлы шетелде ұзақ жылдар өмір сүргенімен, Қазақстандағы ғылымның дамуына қызығушылық танытқан. Ол әртүрлі елдердің ғылыми жүйелеріндегі тәжірибесіне сүйеніп, ғылымды өркендетуде мемлекет пен бизнестің қолдауы маңызды екенін атап өткен.
Оның өмір жолы – білімге деген құштарлық пен табанды еңбектің шекара таңдамайтынын көрсететін тағылымды тарих.
Бір кездері ашаршылықтың ауыр зардабынан туған жерін тастап кетуге мәжбүр болған әулеттің ұрпағы әлемдік ғылымның ірі орталықтарында еңбек етіп, халықаралық жобаларға араласты. Ал өмірінің соңына дейін адамзатқа пайдасы тиетін жаңалық жасауға ұмтылды.
Манат Мәуленбайұлының өмірден өтуі – туған халқы үшін де орны толмас қаза. Оның артында ғылыми ізденістері, халықаралық тәжірибесі және болашаққа бағытталған жобалары қалды.
